Το κάθισμα του αετού

«Θα σου μιλήσω ειλικρινά: είσαι πολύ άγουρος, είσαι και πολύ αφελής. Κουτορνίθι, όπως λένε στο χωριό μου. Ρίξε μόνο μια ματιά στον εαυτό σου. Ξέρεις απέξω όλες τις μαγικές λεξούλες, Δημοκρατία, Πατριωτισμός, Κράτος Δικαίου, Διαχωρισμός των Εξουσιών, Κοινωνία των Πολιτών, Ηθική Ανανέωση. Το επικίνδυνο είναι ότι τις πιστεύεις. Το κακό είναι ότι τις επαναλαμβάνεις με πεποίθηση. Μπήκες στη ζούγκλα και θέλεις να σκοτώσεις λιοντάρια προτού καν γεμίσεις το ντουφέκι σου».

Φλας στην παρακμή

Παρακμή είναι ο κόσμος που πλημμυρίζει τα μπούκικα κάθε μέρα, τα σάλια που μας τρέχουν λόγω υδρογονανθράκων, τα τηλεοπτικά ελίτια, η νέα εκκλησία δίπλα στην Αγία Παρασκευή, η υπερμεγέθης εκκλησία της Αγίας Σοφίας στο Στρόβολο, η εκτρωματική που σχεδιάζεται στην παλιά Λευκωσία, οι δηλώσεις του αρχιεπισκόπου ως πρώτη είδηση, η ακατάσχετη ποδοσφαιρολογία όπου βρεθείς κι όπου σταθείς, οι προσφορές 2+1, οι ανηλεείς διαφημίσεις των τραπεζών, οι φωτογραφικές πόζες των ενδιάμεσων, οι υποψήφιοι υποψήφιοι πρόεδροι, το αναμάσημα των ονομάτων τους, η σοβαρότητα με την οποία τα συζητάμε, οι προσυγκεντρώσεις της πρωτομαγιάς τη μέρα, το ψώνισμα εκδιδόμενων γύρω από το οίκημα της ΠΕΟ τη νύχτα, οι αχυράνθρωποι με εξουσία, οι τροποποιημένες εξατμίσεις που λέγονται και μοτιφαρισμένα εξώστ τα βράδια του Σαββάτου, το κόλλημα στην τροχαία κίνηση, τα επαρχιακά συνέδρια, τα κυριακάτικα περιοδικά των εφημερίδων, οι λαιφσταϊλ ανοησίες που διακινούν, η αγένεια ως ρεμπελιό, η ψευδοδιανοουμενίστικη κριτική στα blogs, όσοι ευαγγελίζονται ότι μπορούν να μας σώσουν, όσοι μας έφεραν σε κατάσταση που πρέπει να σωθούμε, η προγλωσσική μας επικοινωνία, τα κομματόσκυλα που επιμένουν, ο εμετός του λαϊκισμού, οι δικολάβοι που έχουν βήμα, οι νεόπλουτοι που τους δίνουν βήμα, η ατιμωρησία και ο σταρχιδισμός της εξουσίας, οι προσωπικές αυλές και οι κλακαδόροι, ο συντεχνιασμός της ΠΑΣΥΔΥ, οι κρυφές ατζέντες, οι γκόμενες που θέλουν αλλά δεν μπορούν, αυτές που μπορούν αλλά εσύ δεν θέλεις, όσοι υποστηρίζουν τη δικοινοτική διζωνική ομοσπονδία, κι όσοι την απορρίπτουν, να επαγγέλεσαι developer, οι τόνοι διαφημιστικών που ξεχειλίζουν από τα γραμματοκιβώτια, η εκκωφαντική σιωπή των λογικών, η διαρκής επανάληψη της μέρας, οι αναλύσεις των αποφάσεων του ΕΔΑΔ (που χάθηκαν τελευταία;), τα αρτοποιεία επί 24ώρου βάσεως, το σκάμμα στην καρδιά της Λευκωσίας, η τσίκνα από γύρο ξανά στην καρδιά της Λευκωσίας, οι ηχηρές εξατμίσεις, οι γενικές συνελεύσεις των σωματείων, οι περισπούδαστες βλακείες που περνιούνται για άποψη, οι κενές κουβέντες που γίνονται για να γίνονται, «εντάξει, ολάν, εγιώ εννά σάσω τη Δημοκρατίαν;», όσοι έστω και για μια φορά απαρνηθήκαμε τον εαυτό μας, τα ένθετα στις εφημερίδες, οι ποδοσφαιρικοί παροξυσμοί του σαββατοκύριακου, οι νεκροί σε τροχαία, όσοι μιλούν με αυτό το περίεργο μίγμα κυπροαγγλικής, τα ινστιτούτα αισθητικής, τα ντεκολτέ και τα υπονούμενα χωρίς συνέχεια, οι λογής-λογής συνωμοσιολογίες, το φραπέ σε πλαστικό ποτήρι, όσοι άκουσαν μια λέξη αλήθειας και πίστεψαν ότι έμαθαν τα πάντα, τα φακελάκια στους γάμους, οι διάδρομοι των σούπερμαρκετ, τα νεομεζεδοπωλεία, κάτι χιπστεράκια που την είδαν πρωτοπορία, τα σχόλια κάτω από τις διαδικτυακές ειδήσεις, το ΔΗΚΟ σούμπιτο χωρίς εξαιρέσεις, κάτι τύποι που λυσσάνε στην τηλεόραση, οι ταμπέλες «ενοικιάζεται», τα διαρκή «πωλείται», οι αγγελίες των ενεχειροδανειστών, η αργή μας σήψη.

Πρώτη Μαΐου: ένα μνημόσυνο

Ήταν μια σκονισμένη, ενδεχομένως και συννεφιασμένη Τρίτη που μια από τις πολλές εκφάνσεις του κυπριακού σουρεαλισμού εμφανίστηκε μπροστά μου. Η πορεία ενός αλλόκοτου και πολύχρωμου σιναφιού μου έκοψε το δρόμο μπροστά σε ένα από τα πιο δημοφιλή κλαμπ της Λευκωσίας. Θα πρέπει ευθύς να διευκρινίσω ότι η λέξη «πορεία» μάλλον είναι παραπλανητική και ότι η λέξη «παρέλαση» αρμόζει περισσότερο. Κι αυτό γιατί τα μπλοκ της παρέλασης συνόδευαν μπάντες διάφορων οργανώσεων και σωματείων, ζυγισμένες-στοιχισμένες στο περίπου. Το θέαμα θα μπορούσε να πει κανείς ότι ήταν οικτρό, κι ίσως κι αυτή η λέξη να είναι παραπλανητική αφού δεν αποδίδει το συνδυασμό γελοιότητας και απογοήτευσης. Οι μπάντες αποτελούνταν κυρίως από παιδιά και έφηβους, ντυμένους με κιτς στολές. Εύκολα μπορούσε να φανταστεί κανείς τον τεράστιο σωρό ρούχων από τα οποία κλήθηκαν οι έφηβοι να διαλέξουν κάτι που να ανταποκρίνεται, έστω περίπου, στο μέγεθός τους. Τύμπανα, τρομπέτες, ρυθμικό βήμα, όλα εκείνα που απαιτούνταν για να υπάρξει νόμος-τάξις-πειθαρχία από τον καιρό των πανάρχαιων παιάνων. Λίγα πράγματα είναι εξίσου ενοχλητικά όσο το θέαμα ενός νέου και αδιαμόρφωτου ακόμα ανθρώπου να συμμετέχει χωρίς γνώση, χωρίς άποψη σε μια τόσο εξόφθαλμη και δημόσια απόπειρα κατήχησης. Στην πορεία τα μέλη της ας-την-πούμε-Αριστεράς είχαν καταπιεί τις απόψεις τους για το εκφασιστικό πρότυπο των εθνικών παρελάσεων και όσοι από αυτούς διέθεταν ακόμα πνευματική ικμάδα (στοιχείο ζωτικότητας πάει να πει, για όσους δυσκολεύονται) και μια σταλιά κριτική ικανότητα θα πρέπει να αναρωτιούνταν γιατί οι άλλοτε σφριγηλές πορείες και συγκεντρώσεις είχαν μεταλλαχθεί σε αραιοπαραταγμένες ομάδες. Μέσα στο πλήθος ξεχώριζαν για τη μνημειώδη βλακεία τους και την ιστορική τους αμάθεια διάφοροι τύποι που είτε φορούσαν φανελάκια με τα αρχικά CCCP είτε κουβαλούσαν περήφανα τη σημαία της πάλαι ποτέ ΕΣΣΔ. Για να μην τραβήξει σε μάκρος η περιγραφή, όλα τα παλιά καλά σύμβολα και οι κομματικά ορθές σημειολογικές αναφορές ήταν εκεί, σε μια κομματική λιτανεία που είχε αντικαταστήσει τους ιεράρχες με τους κομματικούς παράγοντες που προπορεύονταν, τα εξαπτέρυγα και τις εικόνες με τις σημαίες και τα σφυροδρέπανα, το πιστό ποίμνιο με τους μπετόν αρμέ ψηφοφόρους. Σπάνια έχει την ευκαιρία να δει κανείς την εκδήλωση μιας τέτοιας συλλογικής υστερίας. Όλα αυτά συνοδεύθηκαν με την απαραίτητη δόση αριστερής μπουρδολογίας στην εικονική και κανονική πραγματικότητα, η οποία συνοψίζεται σε μία φράση: «Λιγότερη δουλειά, περισσότερα δικαιώματα». Αυτό μπορεί να αναγνωστεί και ως η εισαγωγή στο βιβλίο «Communism for dummies», αρκεί να μην έχει κανένας ερωτήσεις. Μ’ αυτά και μ’ αυτά, μια ολόκληρη παράταξη οδηγεί στη διαβάθμιση την πολιτική μέσα από μια διαρκή και άκριτη πλειοδοσία. Αν αυτό θα ήταν από μόνο του αρκετό, τότε νομιμοποιούμαστε να ζητήσουμε τετραήμερη εβδομάδα εργασίας, διπλάσιο μισθό, τριπλάσια άδεια, τετραπλάσια κοινωνικά ωφελήματα. Δεν ακούγεται άσχημο, μα ούτε και ρεαλιστικό. Γιατί πια χρειάζεται η επιστράτευση του κομματικού στρατού για να κρατηθούν τα προσχήματα; Μια τέτοια υποκριτική στάση απέναντι στις δυσλειτουργίες, τις ανεπάρκειες και τις ισοπεδωτικές αδικίες δεν οδήγησε στη ιστορική ήττα των κομουνιστικών καθεστώτων; Τι έγινε και η παλιά γιορτή κατάντησε έρμαιο μιας ακατάσχετης φανφαρόνικης ρητορικής που δεν έχει τίποτα να πει παρά μόνο σε εκείνους που ακκίζονται με τα τσιτάτα και τους ιδεολογικούς αταβισμούς;

Δήλωση

Η είδηση είναι από την "Καθημερινή" εδώ.

Τα τονισμένα με κόκκινο χρώμα δικά μου... 

Χριστόφιας: «Στενεύουν τα πράγματα»

Απευθυνόμενος στο προσωπικό της Γραμματείας, ο Πρόεδρος Χριστόφιας είπε ότι η άμεση επαφή είναι απαραίτητη, εκφράζοντας πλήρη στήριξη, συγχαρητήρια και ευχαριστίες για την όλη δουλειά που γίνεται. «Διότι όντως εργάζεστε σκληρά, σαν να και δεν είσαστε δημόσιοι υπάλληλοι», για να φέρετε - όπως πρόσθεσε - σε πέρας το μεγάλο και δύσκολο έργο της προετοιμασίας της Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ από την Κυπριακή Δημοκρατία.

Μπαίνουμε στην τελική ευθεία, τα πράγματα ολοένα και στενεύουν, η δουλειά είναι τεράστια και θα πρέπει από δω και πέρα να ελέγξουμε τη λεπτομέρεια που αφορά και εμάς αλλά και τα διάφορα Υπουργεία και Τμήματα, σημείωσε λέγοντας ότι θα διοργανωθούν δεκάδες εκδηλώσεις όλων των επιπέδων από ομάδες εργασίας μέχρι Υπουργικές Σύνοδοι και Σύνοδοι που θα φιλοξενήσουν τα ανώτατα Όργανα ή στελέχη-καθοδηγητές της ΕΕ. «Κατά συνέπεια κρίνεται η κάθε δουλειά από τη λεπτομέρεια», είπε.

Μπορεί το πολιτικό αποτέλεσμα καμιά φορά να είναι σωστό και καλό, αλλά η οργάνωση της δουλειάς να δημιουργεί κακές εντυπώσεις και αντί να κριθεί μια δουλειά από το αποτέλεσμα κρίνεται, δυστυχώς, πάρα πολλές φορές από τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται και από τις λεπτομέρειες, σημείωσε ο Πρόεδρος Χριστόφιας.

«Μπαίνουμε τώρα στον τομέα της λεπτομέρειας. Η δουλειά αφορά όλους μας. Ξεκινώντας από τον Πρόεδρο και καταλήγοντας εδώ στη Γραμματεία». Και στο Υπουργικό Συμβούλιο, είπε, κάνουν έλεγχο για το πού βρισκόμαστε. Δίνονται, ανέφερε, διαβεβαιώσεις. Ομως, επειδή ο ίδιος έχει εργαστεί παλαιότερα για τη διοργάνωση παγκόσμιων και παγκύπριων φεστιβάλ νεολαίας και άλλων μεγάλων εκδηλώσεων, έχει μάθει να απαιτεί τη λεπτομέρεια και μαζί με τον καθημερινό έλεγχο, μπορεί να έρθει η επιτυχία.

«Νοερά θα πρέπει να εξετάσουμε την αρχή και το τέλος της εκδήλωσης, από την παραλαβή μέχρι και την κατευόδωση των ξένων - αυτό σημαίνει οδηγούμαστε στην επιτυχία». Διαφορετικά, είπε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας αν τα «φορτώσουμε του πετεινού», όπως κάνουν άλλες Προεδρίες, αυτή δεν είναι η σωστή διαχείριση, όπως ανέφερε.

«Έχουν το θράσος να μας αποκαλούν μισό κράτος»

Σημειώνοντας ότι είμαστε μια μικρή χώρα και η κατοχική δύναμη προσπαθεί με κάθε τρόπο να ενσπείρει καχυποψίες στους διάφορους, εντός και εκτός της ΕΕ, ότι δεν είμαστε ικανοί, ο Πρόεδρος Χριστόφιας υπενθύμισε τις δηλώσεις του Τούρκου Πρωθυπουργού και του Υπουργού για τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις ότι η Κύπρος είναι μισό κράτος. «Έχουν το θράσος αυτοί που αφαίρεσαν από την κυριαρχία της Κυπριακής Δημοκρατίας μέρος του εδάφους της να μας αποκαλούν και μισό κράτος». Αυτή είναι η διεθνής κατάσταση σήμερα, σημείωσε, να γίνονται ανεκτές τέτοιες κουβέντες και μάλιστα ατιμωρητί.

Εμείς είμαστε το κράτος της Κυπριακής Δημοκρατίας που περιλαμβάνει την κατεχόμενη περιοχή και την ελεύθερη περιοχή, αλλά και τις Βρετανικές Βάσεις, τόνισε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας.

Μας ρωτούν γιατί στο Κούριο η εναρκτήρια εκδήλωση της Προεδρίας, είπε ο Πρόεδρος Χριστόφιας, τονίζοντας ότι το Κούριο είναι έδαφος της Κυπριακής Δημοκρατίας. Ναι στο Κούριο, συνέχισε, διότι και με βάση τις Συμφωνίες, οι πολιτιστικοί χώροι είναι υπό τον απόλυτο έλεγχο της Κυπριακής Δημοκρατίας και αυτός είναι ένας από τους πολιτιστικούς χώρους που μας κάνει περήφανους. «Δεν κατάλαβα γιατί πρέπει να εκχωρήσουμε αυτούς τους χώρους στους ξένους», διερωτήθηκε.

Μιλώντας με τον πρώην Βρετανό Πρωθυπουργό, Γκόρντον Μπράουν, συνέχισε, του είχε κάνει ξεκάθαρο ότι ναι μεν αυτή τη στιγμή δεν είναι στις προτεραιότητες μας η διάλυση των Βάσεων, διότι αντικειμενικά είτε το θέλουμε είτε όχι η προτεραιότητα μας είναι η απελευθέρωση των κατεχομένων και η αποκατάσταση της πλήρους κυριαρχίας της Κυπριακής Δημοκρατίας επί όλου αυτού του εδάφους, αλλά σε ένα επόμενο στάδιο φυσιολογικά θα κοιτάξουμε και θα πούμε «τι γυρεύουν οι Αγγλοι εδώ και να κρατούν έδαφος της Κυπριακής Δημοκρατίας», όπως ανέφερε

Ο πατέρας του και ένας θείος του, τον οποίο - είπε - θεωρεί μέντορά του, τού έλεγε ότι οι περιοχές των Βάσεων, όταν θα γίνει ο σοσιαλισμός, θα τα έκαναν αναπαυτήρια για τους εργαζόμενους. «Αυτά είναι οικογενειακά δικά μου, έχουμε οπισθοδρόμηση στην ιστορία, να το αφήσουμε αυτό τώρα», ανέφερε.

Αυτό που έχει προτεραιότητα τώρα, είπε, είναι η Προεδρία της Κυπριακής Δημοκρατίας, η οποία θέλει να δώσει και αυτά τα πολιτισμικά, πολιτικά μηνύματα με την επιλογή του Κουρίου «και διερωτώμαι γιατί υπάρχει αμφισβήτηση από μέσα. Θα δωρίσουμε μέρος της χώρας μας στους Βρετανούς ή στους οποιουσδήποτε άλλους; Αντι όλοι μαζί, συνολικά και ενωμένοι να δώσουμε το μήνυμα ότι 'ναι, εκεί θα γίνει η εκδήλωση', διότι αυτή η εκδήλωση απευθύνει και πολιτικά και πολιτισμικά μηνύματα».

Ο Πρόεδρος Χριστόφιας εξέφρασε βεβαιότητα ότι «στο τέλος Δεκεμβρίου θα κοιτάζουμε ο ένας τον άλλο στα μάτια με περηφάνια». Είναι ένα μεγάλο έργο, θα είναι ένα κατόρθωμα για την Κυπριακή Δημοκρατία, σημείωσε, λέγοντας ότι άλλες μικρές χώρες επιτυγχάνουν. «Εμείς γιατί όχι; Θα δώσουμε τη χαρά και την ικανοποίηση στην κατοχική δύναμη ότι δεν έχουμε επιτύχει μια καλή Προεδρία; Θα επιτύχουμε μια καλή και, γιατί όχι, πολύ καλή Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ. Αυτή είναι η απάντηση μας σε όσους αμφισβητούν τις δυνατότητες της Κυπριακής Δημοκρατίας», τόνισε.

Το θέμα αυτό, συνέχισε, δεν προσφέρεται για αντιπολίτευση, είναι μια εθνική υπόθεση και πρέπει όλοι μαζί να εργαστούμε σκληρά, «διότι αύριο, μεθαύριο, δεν ξέρω πότε, κάποιος άλλος θα είναι Πρόεδρος της Δημοκρατίας. Τα άτομα έρχονται και παρέρχονται. Η Κυπριακή Δημοκρατία θα πρέπει χαλικούδι χαλικούδι να στερεώνεται παραπάνω από όλους», είπε και πρόσθεσε: «Οχι ένας να βάζει χαλίκια και ο άλλος να τα αφαιρεί και μάλιστα να τα αφαιρούμε από το υπόβαθρο».

Εκ μέρους του προσωπικού ο Πέτρος Αττάς είπε ότι είναι σημαντικό για τους υπαλλήλους να νιώθουν ότι έχουν και την προσωπική στήριξη του Προέδρου της Δημοκρατίας, σημειώνοντας ότι οι ρυθμοί όσο πλησιάζουμε προς την Προεδρία γίνονται ακόμη πιο έντονοι, γι' αυτό θα χρειαστούν ακόμη περισσότερη στήριξη από την Κυβέρνηση και τον ίδιο προσωπικά.

Ο Πρόεδρος Χριστόφιας απάντησε ότι θα πρέπει η στήριξή του να θεωρείται δεδομένη, όπως και της Κυβέρνησης και δήλωσε διαθέσιμος για μια νέα συνάντηση. «Είμαστε μια οικογένεια και προσπαθούμε για το σπίτι μας και το σπίτι μας είναι η Κύπρος μας, την οποία ως τώρα δεν μεριμνήσαμε να την προφυλάξουμε όσο έπρεπε. Από δω και πέρα δεν έχουμε και την πολυτέλεια να υποστεί περαιτέρω βλάβη. Εκείνο που πρέπει να κάνουμε είναι να διορθώσουμε τα κακώς έχοντα που είμαστε και εμείς συμμέτοχοι, δυστυχώς, στη δημιουργία τους και το λέω δυστυχώς με πόνο ψυχής», κατέληξε.

In memoriam σχεδίου Ανάν

Στημόνι: Αν είχαμε μια κόρη οκτώ χρονών θα μπορούσε ίσως να μιλά δυο γλώσσες, θα διάβαζε τα μαθήματά της για το σχολείο και θα είχε διαλέξει ποιους από τους παππούδες της αγαπά περισσότερο.

Υφάδι: Ναι, κι αν το πρόβλημα ήταν κι αυτό άνθρωπος, θα ήταν η πεντηκονταετής μαμά του, που θα μισούσε τα πεθερικά, θα είχε πλακωθεί με τον σύζυγο και θα έβγαζε, άλλοτε ηθελημένα άλλοτε όχι, τα σύνδρομά της στο παιδί! Τι θα άλλαζε νομίζεις;

Στημόνι: Θα είχαμε σίγουρα απαλλαγεί από όσους κάνουν καριέρα με τον πόνο μας και χτίζουν πάνω στον φόβο και την άρνηση. Θα έλειπαν όσοι οχυρώνονται πίσω από τα όχι, θα είχαμε να απαντούμε καθημερινά ένα σωρό ερωτήσεις, άλλες δικαιολογημένες και άλλες αποτέλεσμα πολύχρονων εμμονών που κληροδοτούνται από γενιά σε γενιά. Θα είχε καταργηθεί η έννοια του προαιώνιου εχθρού, θα έπρεπε να αναζητούμε αυριανούς συμμάχους. Θα είχαμε να αντιμετωπίσουμε νέες ισορροπίες και νέες συμμαχίες, με πρώτη τη συνεργασία των κακοποιών στοιχείων και δεύτερη τη σύσταση μιας νέας ομάδας που θα επιδίωκε να μπει στα πράγματα και να συμμετέχει στη διαχείριση, δίκην «αστικής τάξης» από λαμόγια νέας κοπής.

Υφάδι: Ζορίζομαι να φανταστώ όλα μου λες. Είναι σαν να ζητάς από κάποιον να σβήσει όλη την προηγούμενη ζωή του και να του δίνεις τη δυνατότητα να μηδενίσει το κοντέρ και να καθορίσει όπως θέλει αυτός το μέλλον. Πέρα από τον ρομαντισμό της ιστορικής υπόθεσης, πιστεύω ότι πολλοί θα ήταν αμήχανοι μπροστά στη νέα άγραφη σελίδα της ζωής τους. Λες να μην είμαστε ως κοινότητα για ξεβολέματα;

Στημόνι: Κάποιος είπε ότι οι λαοί που παραμένουν προσκολλημένοι στο παρελθόν και τα επιτεύγματά του είναι σαν τις πατάτες, ό,τι αξίζει το έχουν κάτω από το χώμα. Κάπως έτσι την πατήσαμε κι εμείς και μείναμε με τις πατάτες μας στο χώμα.

Πώς θα ήταν άραγε οι νέοι συνασπισμοί; Αν υποθέσουμε ότι θα υπήρχε μια συνεργασία των δυνάμεων της οικοδόμησης, με Χριστόφια, Ταλάτ, Αναστασιάδη και Ακιντζί, θα υπήρχε και μια αντίστοιχη συνεργασία αποικοδόμησης με Έρογλου, Συλλούρη, Ντενκτάς και Ομήρου;

Υφάδι: Τι φης; Νεφέλης άρ' άλλως είχομεν πόνους πέρι; Δηλαδή θα υπήρχε δελτίο ειδήσεων που δεν θα είχε είδηση για τον ΟΗΕ, κάποιον ειδικό απεσταλμένο, προκλητικές δηλώσεις Τούρκων αξιωματούχων και καβγάδες στο Εθνικό Συμβούλιο; [Συνέχεια στη σελ. 12]

[Συνέχεια από τη σελ. 2] Βέβαια, εύλογα θα μου πεις ότι αντ’ αυτών θα είχαμε αντεγκλήσεις στα δικοινοτικά νομοθετικά σώματα, κάποιον δραγουμάνο από την ΕΕ πάνω από το κεφάλι μας και έναν νέο γουμά πολιτικών αρχηγών. Άρα, όλα θα αλλάζανε, αλλά κι όλα θα μένανε ίδια...

Στημόνι: Δεν θα κινδυνεύαμε από το άνοιγμα του Βαρωσιού, αντίθετα θα το απολαμβάναμε εδώ και χρόνια, και δεν θα είχαμε τις παράλληλες γεωτρήσεις και κάθε λογής απειλητικές πορδές.

Υφάδι: Άσε που για πιεις και μια παγωμένη μπίρα όπου θέλεις στη Λευκωσία δεν θα έδειχνες δύο φορές ταυτότητα (αν θυμάσαι πού την έχεις βάλει) και το να πας στον τόπο σου δεν θα ήταν φορτωμένο με τόσες ενοχές, αμφιβολίες και θυμό.

Στημόνι: Όσοι υποστηρίξαμε το σχέδιο θα χωρούσαμε περίπου μέσα στο Μπερναμπέου.

Υφάδι: Έχεις ένα δίκιο, αλλά πριν πάμε στο Μπερναμπέου, σκέψου τι θα γινόταν στο ΓΣΠ όταν θα έπαιζε το ΑΠΟΕΛ με την Τσετίν Καγιά. Μισό μπλε, μισό κόκκινο και στη μέση είκοσι δύο Βραζιλιάνοι, Σέρβοι, Πορτογάλοι, Αγκολέζοι και λοιποί, να κυνηγάνε το τόπι για να ξεθυμαίνουν τα παιδιά στην κερκίδα. Το λες και σουρεάλ...

Στημόνι: Το σχέδιο ήταν βέβαια δοτό, και ίσως σε εκείνη την εποχή, τρία χρόνια μετά την 11η Σεπτεμβρίου, να ήμασταν ένα ιδεώδες πειραματόζωο για τη συμφιλίωση του μουσουλμανικού με τον δυτικό κόσμο αλλά είναι αυτό εξ ορισμού κακό;

Υφάδι: Όχι, δεν νομίζω. Εξάλλου αυτό το επιχείρημα θα αποδείκνυε το δίχως άλλο τη συνέχεια της Κυπριακής Δημοκρατίας: δοτή η Ζυρίχη, δοτό και το Μπουρκενιβθιψ...κτλ. Αυτό το μέρος τέλος πάντων που πήγαμε και μας στρίμωξαν.

Πες το αρρώστια, πες το δολιχοδρομία του νου, αλλά μερικές φορές, ακόμα και σήμερα αναρωτιέμαι αν ψηφίζοντας ναι, ψηφίσαμε σωστά και αν στο μέλλον θα έκανα ξανά το ίδιο...

Στημόνι: Για μένα η θετική ψήφος ήταν η αποδοχή της πρόκλησης και η δέσμευση σε μια προσπάθεια για κάτι διαφορετικό. Και σε κάθε ανάλογη περίπτωση ο κάθε συμβαλλόμενος δηλώνει ότι είναι διατεθειμένος να παραιτηθεί από τα κεκτημένα του για να κατακτήσει άλλα, μόνο που η αφοσίωσή μας στα κεκτημένα φαίνεται να είναι τα βαρίδια μας. Και όπως δεν εγκαταλείπουμε καμία από τις ιστορικές φυσιογνωμίες μας, όσο αμφιλεγόμενες και αν είναι, αλλά τις ωραιοποιούμε και τις στρογγυλεύουμε για να χωρούν στα σχολικά βιβλία μας, δεν είμαστε διατεθειμένοι να παραιτηθούμε από καμία μικροεξουσία ή να τη μοιραστούμε με κανέναν. Με λίγα λόγια, με τα μυαλά που κουβαλάμε, ήταν κομμένη η ποινή του σχεδίου. Όπως κομμένα είναι και τα πόδια μας μπροστά σε οτιδήποτε νέο.

Και γιατί μας φοβίζει το τέλος της διαδικασίας; Δεν την κηρύξαμε εμείς λήξασα πριν από χρόνια; Ή μήπως έχουμε κάποια ιδιόμορφη σχέση με το χρόνο και τα μεγέθη; Που μπορεί να εκτείνονται στο άπειρο ή να μηδενίζονται κατ’ εκτίμηση;

Υφάδι: Απάντηση δεν έχω, αλλά τώρα που πέφτει η νύχτα, θα ’θελα να μην φωτίζεται ο Πενταδάκτυλος. Αυτό...

Μια επιτροπή αλήθειας για την Κύπρο

Πριν λίγες μέρες βρέθηκα στον φιλόξενο χώρο του Cine Studio για να παρακολουθήσω την ταινία «Σκιές και Πρόσωπα» του Τουρκοκύπριου Dervis Zaim. Η ταινία πραγματεύεται τις δικοινοτικές συγκρούσεις μέσα από την ιστορία μιας έφηβης Τουρκοκύπριας. Παρακολουθώντας την εκδίωξη της ίδιας και του πατέρα της από το χωριό της, τον αγωνιώδη χωρισμό τους και τα τραγικά γεγονότα που ξετυλίγονται γύρω τους, ο Zaim αφηγείται έντιμα και ανθρώπινα μια ιστορία, που αφορά την πιο σκοτεινή περίοδο της μετανεξαρτησιακής περιόδου. Έντιμα επειδή αποφεύγει τον ιστορικό διδακτισμό και τον ηθικισμό που συχνά αρθρώνεται από τον μειοψηφικό και πολλές φορές περιθωριακό mainstream επαναπροσεγγιστικό λόγο. Ανθρώπινα γιατί ξεδιπλώνει στην οθόνη τη δυνατότητα του κάθε ανθρώπου να τελέσει το Κακό, αλλά και να τολμήσει την υπέρβαση πέρα από τις κατασκευασμένες ταυτότητες, μακριά από τις συντριπτικές νόρμες που επιβάλλουν οι συλλογικότητες.

Βλέποντας την ταινία, θυμήθηκα την ομορφιά της κυπριακής γης: χωράφια με κριθάρι, ξερό χώμα, θάλασσα, ξερό φως στις ελιές και τις τερατσιές που επιμένουν πάνω στον ρότσο τους. Καθώς οι ήρωες της ταινίας σύρονταν στη δίνη της σύγκρουσης ή γίνονταν συνειδητά μέρος του προβλήματος, σκέφτηκα ότι ανήκω σε μια γενιά που στα σχολικά της χρόνια διδάχθηκε μόνο τρεις γραμμές για το 1963 και ό,τι το ακολούθησε. Η τρισχιλιετής ελληνική παρουσία στο νησί έχει κενή σελίδα, ή στην καλύτερη περίπτωση, βιαστικά μισόλογα για την περίοδο αυτή. Μια ένοχη σιωπή μας καλύπτει…

Αν και η ταινία έχει πολλαπλές αναγνώσεις, το ζήτημα των αγνοουμένων ήταν αυτό που παίδεψε τη σκέψη μου για ώρα μετά την ταινία. Οι δικαστικές αποφάσεις, οι οργανώσεις των συγγενών, ο μικροπολιτικός χειρισμός του ζητήματος των Ελληνοκύπριων και Τουρκοκύπριων αγνοουμένων και άλλα που μπορούν να κάνουν την απαρίθμηση μακρά, κατατείνουν στο ότι πρέπει να βρεθεί μια οριστική, ανθρώπινη και έντιμη λύση στο ζήτημα αυτό. Οι κρατικές γραφειοκρατίες, τα προσωπικά συμφέροντα, η κοινοτική υπόληψη και το φορτίο δεκαετιών διαστρεβλωμένης ιστορίας αποτελούν παράγοντες ικανούς να καταστρέψουν την προοπτική της αλήθειας.

Σήμερα, η πιο πρόσφορη και ελπιδοφόρα προοπτική για να ξεπεραστούν τα προβλήματα που τίθενται είναι η συγκρότηση μιας επιτροπής αλήθειας για το ζήτημα των αγνοουμένων κατά τα πρότυπα άλλων χωρών που αντιμετώπισαν ανάλογα προβλήματα στο παρελθόν. Η σύνθεσή της μπορεί να περιλαμβάνει μέλη και των δύο κοινοτήτων, μαζί με προσωπικότητες από το διεθνές στερέωμα που θα έχουν εμπειρία και γνώση σε ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η επιτροπή θα πρέπει να έχει ευρείες εξουσίες κλήτευσης μαρτύρων, πρόσβασης σε έγγραφα και διεξαγωγής ερευνών με σκοπό να διαλευκάνει όσο το δυνατόν περισσότερες ατομικές περιπτώσεις και από αυτές να συγκροτήσει μια ιστορική αλήθεια. Οι λεπτομέρειες ενός τέτοιου εγχειρήματος δεν μπορούν να αποτυπωθούν στον λίγο χώρο του άρθρου.

Οι συστημικές λύσεις δεν προσφέρουν πια τίποτα και οι νομικιστικές φοβίες και ενστάσεις δίνουν άλλοθι για το οριστικό θάψιμο κάθε προσδοκίας των συγγενών των αγνοουμένων και των κοινωνιών μας. Απομένει πια να υπάρξει μια σοβαρή πολιτική πρόταση και προσέγγιση στο ζήτημα. Μπορούμε; Σίγουρα ναι. Θέλουμε; Εξαρτάται από το αν μας βολεύει να ζούμε με σκιές ή με πρόσωπα.

Το τέλος της ομοσπονδίας;

Η ιστορική πορεία της ομοσπονδίας ως επιδιωκόμενης πολιτειακής οργάνωσης φαίνεται να φτάνει σε ένα άδοξο τέλος. Παρά το ότι αποτέλεσε την κεντρική έννοια στο μεγάλο λεξικό του Κυπριακού προβλήματος, εντούτοις η αποτυχία να δημιουργηθεί και να λειτουργήσει μια κυπριακή ομοσπονδία οδηγεί στην ανάγκη κριτικής αναθεώρησής της. Είναι σήμερα η ομοσπονδία ένα μοντέλο λύσης που να δίνει ρεαλιστικές προοπτικές για μια λύση; Πολλοί παράγοντες συνηγορούν στο να δοθεί μια αρνητική απάντηση.

Για ένα μεγάλο μέρος της ελληνοκυπριακής κοινωνίας, μια λύση που θα συνεπαγόταν το διαμοιρασμό εδάφους και εξουσίας με τους Τουρκοκύπριους ήταν και εξακολουθεί να είναι ανάθεμα. Η μετάβαση σε ένα άλλο πολιτειακό μόρφωμα που ευαγγελίστηκαν οι εμπνευστές του σχεδίου Ανάν δεν έγινε δεκτή και για αυτόν το λόγο. Ας μην γελιόμαστε: το όποιο σχέδιο ομοσπονδίας, δεν θα αφίσταται ουσιωδώς από αυτό.

Η πορεία του χρόνου από το 1974 κι έπειτα έχει εμπεδώσει ως δυναμική μορφή πολιτικής έκφρασης τον οριστικό διαχωρισμό είτε μέσω διατήρησης του status quo είτε μέσω της διχοτόμησης (συμφωνημένης ή μη). Χωρίς την αναγκαία κοινωνική υποστήριξη, καμιά λύση δεν θα μπορέσει να δημιουργήσει τις συνθήκες σύγκλισης, συνεργασίας και καλοπιστίας ανάμεσα στις πολιτικές ελίτ και τα μέλη των δύο κοινωνιών. Περαιτέρω, οι δεκαετίες αυτεξούσιας διαδρομής και αυτοκυβέρνησης για τις δύο κοινότητες έχουν δημιουργήσει ένα πολιτικό κεκτημένο και για τις δυο πλευρές, το οποίο δύσκολα θα μπορέσει να συγκεραστεί σε ένα νέο σχήμα.

Μετά από τόσα χρόνια, ας είμαστε ειλικρινείς και ευθείς απέναντι στους εαυτούς μας: όσο και αν η επίκληση κόκκινων γραμμών μας χαρίζει ρητορικούς πόντους και τον έπαινο του δήμου και των σοφιστών, οι κόκκινες γραμμές απλούστατα δεν υπάρχουν. Η διευθέτηση του Κυπριακού με μια λύση ομοσπονδίας είναι εξίσου ρεαλιστική προοπτική, όσο και η συνομοσπονδία ή μιας μορφής διχοτόμηση. Οι ίδιες οι συνθήκες του προβλήματος αλλάζουν και, όσο μπανάλ κι αν ακούγεται, ο χρόνος δεν λειτουργεί υπέρ της λύσης ομοσπονδίας.

Τι μένει, λοιπόν; Η συνομοσπονδία φαίνεται να συγκεντρώνει τις προϋποθέσεις μιας έντιμης, οριστικής διευθέτησης με λιγότερες πιθανότητες προστριβών. Από τη μια, ως σχήμα πολιτειακής συγκρότησης θα επιβεβαιώσει τις τέσσερις δεκαετίες αυτοτελούς διακυβέρνησης των δύο κοινοτήτων και από την άλλη θα μειώσει τις αναπόφευκτες προστριβές που εμπεριέχει ο διάχυτος δικοινοτικός χαρακτήρας της όποιας ομοσπονδίας. Με τη διασφάλιση κυκλοφορίας ενός νομίσματος (του ευρώ, εν προκειμένω), την εκπροσώπηση με μία οντότητα και μία ψήφο στους διεθνείς οργανισμούς (και ειδικά στην ΕΕ) και τη διευθέτηση του θέματος της ασφάλειας και άμυνας με τρόπο που να ικανοποιεί τις δύο πλευρές (και να επιλύει τα παρόντα προβλήματα στις σχέσεις ΕΕ-ΝΑΤΟ), δύσκολα θα μπορούσε να αντιταχθεί αντεπιχείρημα στη συνομοσπονδία.

Ίσως αυτή να είναι και η λύτρωση από τα απόβλητα της βαριάς βιομηχανίας του Κυπριακού.

Ευγενείς τυφλώσεις, ομαδικές ψυχώσεις

Ο καθηγητής της Νομικής σχολής του ΑΠΘ Ιωάννης Δ. Στεφανίδης καταθέτει στο αναγνωστικό κοινό το νέο του βιβλίο με τον τίτλο: «Εν ονόματι του έθνους – πολιτική κουλτούρα, αλυτρωτισμός και αντιαμερικανισμός στη μεταπολεμική Ελλάδα, 1945-1967». H σύγχρονη πολιτική ιστορία της Ελλάδας και της Κύπρου βρίσκονται για χρόνια στο επίκεντρο του ερευνητικού ενδιαφέροντος και του συγγραφικού έργου του Ι. Στεφανίδη. Αυτό μαρτυρούν και οι προηγούμενες μονογραφίες του: «Από τον εμφύλιο στον ψυχρό πόλεμο,  Η Ελλάδα και ο συμμαχικός παράγοντας 1949-52», «Ασύμμετροι εταίροι - Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ελλάδα στον ψυχρό πόλεμο, 1953-1961», «Isle of Discord: Nationalism, Imperialism and the Making of the Cyprus Question». Με το τελευταίο του βιβλίο, ο Ι. Στεφανίδης επιβεβαιώνει τις επιστημονικές καταβολές και τις ερευνητικές προοπτικές του: ανήκει στο ρεύμα εκείνο της νέας γενιάς των ερευνητών της πολιτικής ιστοριογραφίας που εξετάζει νηφάλια τη σύγχρονη ιστορία μακριά από δογματισμούς και προσωπικές ιδεοληψίες. Κι ακόμη, η ποιότητα της πολύχρονης έρευνάς του καθιστά το σύνολο του έργου του σημείο αναφοράς για την περίοδο που αρχίζει με το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και εξικνείται έως την επτάχρονη δικτατορία.

Το βιβλίο περιέχει 9 κεφάλαια μέσα από τα οποία ο Ι. Στεφανίδης επιχειρεί να αποτυπώσει τις διασταυρούμενες διαδρομές του εθνικισμού και του αντιαμερικανισμού στην περίοδο 1945-1967. Ο συγγραφέας παρακολουθεί τη μετάλλαξη του περιεχομένου της Μεγάλης Ιδέας από την «Ελλάδα των δύο ηπείρων και των πέντε θαλασσών» στον άκρατο βερμπαλιστικό αλυτρωτισμό που επικράτησε την επαύριο του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Ο συγγραφέας ανασυνθέτει το σκηνικό είκοσι και πλέον χρόνων, καταβυθιζόμενος σε ένα εντυπωσιακό από πλευράς εύρους και βάθους πρωτογενούς υλικού, που απαρτίζεται από τον ελληνικό Τύπο της εποχής, τα πρακτικά της Βουλής, τα Εθνικά Αρχεία των Ηνωμένων Πολιτειών, τα δημοσιευμένα αρχεία του State Department, τα εθνικά αρχεία του Ηνωμένου Βασιλείου, δημοσιευμένες πηγές από την πρώην Σοβιετική Ένωση, αδημοσίευτες συλλογές ιδιωτικών αρχείων και τα δημοσιευμένα αρχεία του Κωνσταντίνου Καραμανλή.  Για όσους βιαστούν να πιστέψουν ότι βρίσκονται αντιμέτωποι με ένα συμπίλημα που σκοπό έχει να αποτυπώσει μια εποχή μέσα από τη συνένωση αρχείων, ας μην προτρέξουν.

Ενώ στο μεταπολεμικό πολιτικό σκηνικό κυριάρχησε αρχικά το αλυτρωτικό δίπολο διεκδίκησης της Β. Ηπείρου και της Κύπρου, ο αγώνας της ΕΟΚΑ και η ικανότητα του Μακαρίου να απευθύνεται αδιαμεσολάβητα στην ελληνική κοινή γνώμη, σύροντας τις εκάστοτε ελληνικές κυβερνήσεις να ακολουθούν τις επιλογές του, οδήγησαν στη μονοπώληση του ενδιαφέροντος από το Κυπριακό. Αναφέρει ο συγγραφέας για το δεύτερο μισό της δεκαετίας του 1950: «Σύμφωνα με τον Μακάριο, η ελληνοκυπριακή ελευθερία αποτελούσε απλώς ζήτημα απόλυτης προτεραιότητας για το έθνος ως σύνολο. Με την έννοια αυτή ευθέως αμφισβήτησε το δικαίωμα της ελληνικής κυβέρνησης να ιεραρχεί τους στόχους της εξωτερικής πολιτικής της» [142]. Κατά ένα ενδιαφέροντα τρόπο, μπορεί να παρατηρήσει  κανείς σήμερα τη διπλή μετάλλαξη του προαναφερθέντος διπόλου, προϊόντος του χρόνου. Η φυσιογνωμία του σημερινού διπόλου είναι κατά βάση αμυντική, που επιδιώκει να ανατρέψει τα δεδομένα της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο και να αναχαιτίσει υπαρκτούς (και μη) «εθνικούς κινδύνους» που αντιμετωπίζει η Θράκη.

Ο ΟΗΕ, οι ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο θεωρούνταν υποχρεωμένοι  να παρέμβουν ώστε να υποχρεώσουν την Τουρκία να συμμορφωθεί με τις επιταγές του δικαίου, τουλάχιστον όπως το αντιλαμβανόταν η ελληνική πλευρά. Ένα ανώνυμο  άρθρο του Ευ. Αβέρωφ στην Καθημερινή στα 1958 αποτυπώνει τις ελληνικές προσδοκίες από τον ΟΗΕ,  τον οποίο θεωρούσε η πολιτική ελίτ «έναν Οικουμενικόν Άρειον Πάγον, όπου οι αδικούμενοι λαοί προσφεύγοντες ευρίσκουν το δίκαιόν των» [206]. Αν η φράση αυτή είναι γνώριμη από την όψη είναι επειδή αποτελεί το μόνο τρόπο δημόσιας έκφρασης από την ελληνική και κυπριακή πλευρά διαχρονικά. Φτάνει στο σημείο να πιστέψει ο αναγνώστης ότι οι ηγεσίες της εποχής ενδεχομένως να πίστευαν ότι αν επαναλάμβαναν χιλιάδες φορές την «υποχρέωση» των ΗΠΑ και του Ην. Βασιλείου να συνδράμουν τον εθνικό σκοπό, οι δύο αυτές χώρες θα έπρατταν τοιουτοτρόπως.

Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα είναι και η αποτύπωση της διπλής φύσης του αντιαμερικανισμού στην αριστερά και τη δεξιά του ιδεολογικοπολιτικού φάσματος. Από τη μια, η δεξιά, έχοντας κυριαρχήσει στην άσκηση της κρατικής εξουσίας εμφορούνταν από ένα εθνικισμό στη ρητορική της, ο οποίος μη βρίσκοντας ανταπόκριση στην ιδεολογικά όμορη συμμαχία με τις ΗΠΑ, μεταστρεφόταν εναντίον της. Εξαίρεση αποτέλεσε η μετριοπαθέστερη αντιμετώπιση των κυβερνήσεων Καραμανλή, η οποία ωστόσο πολλές φορές υφίστατο την πίεση των πιο ακραίων στοιχείων, αλλά και την ευκαιριακή κριτική του Κέντρου και της ΕΔΑ. Αναφερόμενη στις συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου, η τελευταία «κατήγγειλε τις συμφωνίες ως αποτέλεσμα αμερικανικών υποσχέσεων και της τυφλής προσήλωσης της κυβέρνησης προς τις Ηνωμένες Πολιτείες και το ΝΑΤΟ» [174].

Η έκδοση, παρά τα εμφανή της χαρίσματα, αδικείται από τυπογραφικές ατέλειες, που βαρύνουν κυρίως τον διορθωτή. Ο κύριος όγκος των προβλημάτων εντοπίζονται στο έβδομο κεφάλαιο, ενώ ήσσονος σημασίας προβλήματα εντοπίζονται αραιότερα σε άλλα κεφάλαια. Οι αναφορές σε «έλληνεςΕλληνες ηγέτες» [319, 331], η παράλειψη των τελικών ς (στις γενικές που «χάθηκαν») στη φράση «την πιο εντυπωσιακή περίπτωση αντιδυτική, ουδετερόφιλη στροφή» [320], «κκατι» [325], «ειρωνίαειρωνεία», «απολυτωςαπολύτως», «έλληνας Έλληνας πολιτικός» [339, 346], «αμερικανόςΑμερικανός» [339, 346], «βρετανόΒρετανό», «τις στρατηγικής σημασίας της Ελλάδας» [347], ξαφνιάζουν δυσάρεστα τον αναγνώστη.

Στο παράρτημα που παρατίθεται στο τέλος του βιβλίου ο αναγνώστης βρίσκει πίνακες με στατιστικά δεδομένα μετρήσεων της ελληνικής κοινής γνώμης, από τα αρχεία της Υπηρεσίας Ενημέρωσης των ΗΠΑ. Ορισμένα από τα στοιχεία αυτά χρησιμοποιούνται και αναφέρονται κυρίως στο δεύτερο μισό του βιβλίου. Ο αναγνώστης θα επωφελούνταν ενδεχομένως περισσότερο αν οι σχετικοί πίνακες παρουσιάζονταν μαζί με το κυρίως μέρος της ανάλυσης, αποτρέποντας έτσι το δύσχρηστο του μπρος-πίσω στο εξαιρετικά ενδιαφέρον υλικό.

Το βιβλίο περιέχει, δυστυχώς, μόνο ένα φτωχό ονομαστικό ευρετήριο προσωπικοτήτων της εποχής, ενώ απουσιάζουν περισσότερα λήμματα, όπως, για παράδειγμα, αυτά των κομμάτων και των οργανώσεων που αναφέρονται στο κυρίως σώμα του βιβλίου. Η συμπερίληψή τους θα βοηθούσε τον αναγνώστη, αλλά και τον ενδιαφερόμενο ερευνητή να ανατρέξει αμέσως στη ζητούμενη πληροφορία, χωρίς να χρειάζεται να διεξέλθει το πέραν των 400 σελίδων πόνημα. Κι ακόμη, δείγμα από τις γελοιογραφίες του Φωκίωνα Δημητριάδη με σχετικό προς το βιβλίο αντικείμενο παρουσιάζονται συγκεντρωμένες στο μέσον της έκδοσης. Αν και είναι αναντίρρητα συναφείς, αφήνουν την αίσθηση ότι ο συγγραφέας ήθελε να συμπεριλάβει κάτι παραπάνω, χωρίς σαφή όμως πρόθεση για το πώς να τις παρουσιάσει.

Η αξία του έργου δεν έγκειται μόνο στην ιστορική τεκμηρίωση, ούτε επιδιώκει μια ούτως ή άλλως χιμαιρική «ιστορική αντικειμενικότητα». Το βιβλίο του Ι. Στεφανίδη είναι ένα βιβλίο πολιτικής αιχμής και σημασίας. Φωτίζοντας την περίοδο 1945-67, εξηγεί την ανυπόφορη ηθικολογία και την ασύγγνωστη ευήθεια με την οποία η ελληνική, αλλά κυρίως η κυπριακή πλευρά, αντιλήφθηκαν και χειρίστηκαν το Κυπριακό. Εξηγεί, επίσης, το πώς συμπλέκεται η εσωτερική πολιτική σκηνή στην Ελλάδα με το Κυπριακό. Κι αν στην Ελλάδα εμφανίζεται σήμερα να υποχωρεί η διασύνδεση αυτή, στην Κύπρο παραμένει the name of the game.

Αν και αναφέρθηκε στην αρχή ο εντυπωσιακός πλούτος των πρωτογενών πηγών, το κείμενο και η έρευνα θα επωφελούνταν από τη συμπερίληψη της κυπριακής οπτικής, ειδικά από την ανεξαρτησία και μετά. Ο κυπριακός τύπος και οι προσωπικές μαρτυρίες πρωταγωνιστών της εποχής είναι το κομμάτι που λείπει για να αποδοθεί μια ολοκληρωμένη εικόνα. Η παρατήρηση αυτή ας μην διαβαστεί ως επίκριση: ο Ι. Στεφανίδης είναι σαφής στον τίτλο και την εισαγωγή του ως προς το πεδίο που φιλοδοξεί να χαρτογραφήσει. Μια αλλαγή οπτικής γωνίας, αυτή τη φορά από την Κύπρο, θα προσέθετε αναμφίβολα στην πολιτική και ιστορική τεκμηρίωση. Άρα, ας αναγνωστεί η σκέψη αυτή ως πρόσκληση προς έρευνα και από την άλλη πλευρά.

Ποια είναι η πολιτική κληρονομιά της εποχής εκείνης; Για την Κύπρο, με βεβαιότητα μπορεί να λεχθεί ότι  η ηθικολογία της εξωτερικής πολιτικής είναι η κληρονομιά της εποχής εκείνης στην κυπριακή ρητορική, τόσο στην εσωτερική όσο και στην εξωτερική πολιτική σκηνή. Η διαρκής επίκληση της «δικαιοσύνης», της «αποκατάστασης», μέσα από μια ατέρμονη ρητορική για τις –νεφελώδεις– υποχρεώσεις της διεθνούς κοινότητας και των εμπλεκόμενων κρατών έναντι της Κύπρου συνθέτουν ακόμα και σήμερα τη μυωπική και αφελή αντιμετώπιση των σημερινών πραγματικοτήτων.

Γενεές Ελλήνων και Κυπρίων «εκπαιδεύτηκαν» στη ρητορική των δικαιωμάτων και των δίκαιων εθνικών σκοπών στα οποία τους εμβάπτιζε ο δημόσιος λόγος των πολιτικών και ο τύπος της εποχής. Όταν τα τουρκικά στρατεύματα αποβιβάζονταν το 1974 στο Πέντε Μίλι, δεν είχε μείνει κανείς πια που να μπορεί να αντιληφθεί γιατί η ιστορική τροπή πήρε τέτοια κατεύθυνση και, φυσικά, κανείς για να αντιμετωπίσει με ρεαλισμό την επόμενη μέρα. Αντίθετα, οι θεωρίες συνωμοσίας που ο ελληνικός τύπος έβλεπε εναντίον των δικαίων της Κύπρου και της Ελλάδας αποτυπώνονται ακόμη και σήμερα στην ειδησεογραφική επικαιρότητα των περισσότερων ΜΜΕ της Κύπρου. Συχνά-πυκνά τα πρωτοσέλιδα των καθημερινών εφημερίδων και οι πρώτες ειδήσεις των ηλεκτρονικών μέσων διατηρούν ακμαίο το αντιαμερικανικό και αντιβρετανικό πνεύμα, βλέποντας μεθοδεύσεις, μαγειρέματα και άλλα τινά στις πολιτικές εξελίξεις. Στον ορίζοντα αυτό εγγράφεται και η παλαιότερη αναφορά του σημερινού Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας στον «κακό δαίμονα» της Κύπρου, αναφερόμενος στο Ην. Βασίλειο. Η μανιχαϊστική αντιμετώπιση, λοιπόν, των διεθνώς δρώντων και των διακυβευμάτων αντλεί την ιστορική της καταγωγή από την περίοδο αυτή, συντείνοντας κατά μη αναστρέψιμο τρόπο σε μια πολιτικά επαρχιώτικη αντίληψη της εξωτερικής πολιτικής και του Κυπριακού. Πάνω σε αυτές τις σκέψεις εξ αφορμής των όσων καταγράφει και αναλύει ο Ι. Στεφανίδης εδράζεται και ο τίτλος της παρούσας βιβλιοπαρουσίασης.

Σε μια εποχή που γίνεται μια προσπάθεια να κυριαρχηθεί ο χώρος της έρευνας με ψευδοεπιστημονικές εκδόσεις και συρραφές υποκλαπέντων κειμένων, το συγγραφικό εγχείρημα του Ι. Στεφανίδη είναι πολλαπλά χρήσιμο. Υπενθυμίζει τις αρετές της κριτικής έρευνας μέσα από την άρθρωση ενός έντιμου επιστημονικού λόγου, που δεν υποκύπτει ούτε εξυπηρετεί τη δικαιολόγηση προϋπαρχουσών απόψεων. Θα βρει το δρόμο του το βιβλίο αυτό για τα τμήματα των ελληνόφωνων πανεπιστημίων, τη διπλωματική ακαδημία, τα κομματικά γραφεία και τα υπουργεία εξωτερικών, και προς όσους θέσει λειτουργούν εν ονόματι του Έθνους; Ελπίζω πως ναι.

Σύριοι

Βλάπτουν κι οι τρεις τους τη Συρία το ίδιο

Ας φρόντιζαν…

Κ.Π. Καβάφης

Η φήμη για το άνοιγμα των Βαρωσίων φώτισε ξανά την γύμνια της πολιτικής μας ηγεσίας. Το φτέρνισμα ενός δημοσιογράφου στην Άγκυρα στάθηκε αρκετό για να πάθει πνευμονία όλη η Λευκωσία. Στο άθροισμα και τον μέσο όρο τους οι αντιδράσεις έδειξαν ξανά ότι κανείς στην πλευρά μας δεν είναι έτοιμος για την επόμενη κίνηση της Τουρκίας είτε αυτή όντως αφορά τα Βαρώσια είτε μια εξίσου θεαματική πρωτοβουλία. Τα μυαλά μας είναι καλοκουρδισμένα στο παραμύθι του 1974, στην απαρίθμηση των ψηφισμάτων, στην αδυναμία να σκεφτούμε έξω από το συμβατικό πλαίσιο που επιβάλλει η πνευματική αιμομιξία της Κύπρου.

Πώς θα μπορούσε να ήταν άλλωστε διαφορετικά τα πράγματα, τη στιγμή που μια ματιά στο πολιτικό προσωπικό σε αποκαρδιώνει; Κοιτώντας την Αριστερά και τη Δεξιά (για τους παλιάτσους του «Κέντρου» ούτε λόγος) βγαίνουν στη φόρα οι ανεπάρκειες, οι εμμονές και οι αδυναμίες της συντριπτικής πλειοψηφίας των πολιτικών στελεχών τους.

Από τη μια, η Δεξιά δίκαια κατέχει τα πρωτεία στην ανοησία αφού για χρόνια γαλούχησε τον κόσμο με συνθήματα και εθνικές κορώνες που ακούγονταν ευχάριστα στα αφτιά των πολλών. Το πλήθος έφτανε σε πολλαπλούς οργασμούς στις μαζικές συγκεντρώσεις και αρκούσε το ανέμισμα μερικών ελληνικών σημαιών για να σταματήσει και το τελευταίο εγκεφαλικό κύτταρο να δουλεύει. Η αντίσταση, το προκεχωρημένο φυλάκιο του ελληνισμού, η μαρτυρική μεγαλόνησος και άλλες πολυσύλλαβες βλακείες στάθηκαν αρκετές για να σκεπάσουν κάθε άλλη συζήτηση, μα πιο πολύ τον ορθολογισμό και τη σοβαρότητα. Για δεκαετίες, ουσιαστικά από καταβολής του δόλιου κράτους μας, άλλοτε με πιστόλια, άλλοτε από άμβωνος κι άλλοτε με εγκυκλίους, η μπανάλ ρητορική του μίσους απέναντι στον κομουνισμό και στους Τούρκους του νησιού έστελνε μαζικά στους θαλάμους μιας πνευματικής οκνηρίας τους πολίτες αυτού του τόπου.

Από την άλλη, η αμυδρή ελπίδα που θα μπορούσε να έχει κάποιος από μια φωτισμένη και προοδευτική Αριστερά τσιμεντώθηκε στα στεγανά μιας ασφυκτικής κομματικής ιεραρχίας. Το πιο ενδιαφέρον κομμάτι της γρήγορα εξέπεσε σε έναν αφόρητο ιεραποστολισμό και επέλεξε την παθητικότητα και τη θυματοποίηση ως μέσο δικαίωσης. Στη στροφή του 2008, η Κύπρος έγινε το πειραματόζωο ενός βρικολακιασμένου σοβιετισμού, αφού όσοι «μορφώθηκαν» στα Πατρίς Λουμούμπα της άλλης πλευράς του παραπετάσματος κάποια στιγμή των δεκαετιών του 1970 και 1980, βρέθηκαν να ασκούν εξουσία στην Κύπρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, του φυσικού αερίου και των μεταμοντέρνων μας καιρών. Έτσι, η χώρα μας έγινε ένα παράδοξο ανάγραμμα στην αφήγηση του κόσμου και η εμμονή του ισχυρού, πανταχού παρόντος και ελέγχοντος Κράτους διαχύθηκε στη δημόσια σφαίρα.

Λοβοτομημένοι και εθνικά σκεπτόμενοι, αγαθοί και μονολιθικά κολλημένοι – λίγη διαφορά κάνει. Μόνο που βλάπτουν και οι δύο την πατρίδα το ίδιο.

Δυο λόγια για τον ενδιάμεσο χώρο

“Η παράνοια σε άτομα είναι σχετικά σπάνια.

Όμως σε ομάδες, κόμματα, έθνη και εποχές είναι μάλλον ο κανόνας.”

Νίτσε

Η ιστορία με τον ενδιάμεσο χώρο παίζει σαν χαλασμένος δίσκος πριν και μετά από σημαντικές εκλογικές αναμετρήσεις. Πίσω από την εύηχη διατύπωση, ωστόσο, κρύβεται μια εν πολλοίς κουραστικά υποκριτική στάση των ενδιαφερομένων. Ας πάρουμε, όμως, τα πράγματα από την αρχή.

Αν και η επίκληση της αναγκαιότητας ένωσης του ενδιάμεσου χώρου ακούγεται σταθερά στον ίδιο τόνο, εντούτοις το περιεχόμενό της δεν είναι τόσο προφανές. Το πραγματικό κίνητρο των δύο κομμάτων που τοποθετούν τους εαυτούς τους στο κέντρο του κυπριακού πολιτικού χώρου είναι ένα: η συνένωση των ποσοστών τους ώστε να ανταγωνιστούν τον εκάστοτε αδύναμο εκ των ΑΚΕΛ και ΔΗΣΥ. Η στάση αυτή προδίδει τον καιροσκοπισμό και την ιδιοτέλεια που χαρακτηρίζει το ΔΗΚΟ και την ΕΔΕΚ: αντιμέτωπα με τη δική τους αδυναμία να διευρύνουν την εκλογική τους βάση, στρέφονται στην πολλά υποσχόμενη χώρα των εκλογικών μαθηματικών. Το πρόβλημά τους ωστόσο παραμένει άλυτο, όχι επειδή οι προσωπικές φιλοδοξίες και οι κομματικές επετηρίδες δεν επιτρέπουν την τελική και οργανική ένωσή τους, αλλά επειδή τα ίδια παραμένουν κενά κελύφη από πολιτικής άποψης. Η ιστορική εξήγηση της θέσης αυτής εδράζεται στην εξ υπαρχής προσωποπαγή δημιουργία και λειτουργία τους. Ακόμα και υπό τις σημερινές τους ηγεσίες, τα δύο κόμματα εξακολουθούν να λειτουργούν με τη νοοτροπία της μονολιθικής ηγετικής παρουσίας. Ιδωμένες μέσα από αυτό το φακό, οι διαρκείς εκλογικές αποτυχίες τους δεν είναι διόλου δυσεξήγητες – ίσως μόνο για τα ίδια τα στελέχη των κομμάτων...

Με τον καιρό, η φράση «ενδιάμεσος χώρος» έχει αναχθεί σε έναν εξέχοντα πολιτικό φετιχισμό, μια Γη της Επαγγελίας από την οποία εμποδίζεται ο περιούσιος κομματικός λαός να φτάσει λόγω μύριων κακών συγκυριών, επικίνδυνων καμπών, κρίσιμων στιγμών. Η επίτευξη του στόχου αναβάλλεται, επιτυγχάνεται, όμως, η διατήρηση της μακράς λίστας πελατολογίου για λογής-λογής εξυπηρετήσεις. Βλέποντας τα πράγματα από τη σημερινή θέση, στην Κύπρο, διαχρονικά, όποιος δεν πιστεύει τίποτα και ευελπιστεί στη λαθροβίωση και το βόλεμα, επιλέγει αυτό το απροσδιόριστο κάτι που κείται ανάμεσα στους δύο μεγάλους του πολιτικού συστήματος. Ρίχνοντας μια ματιά στην πολιτική ιστορία της Ευρώπης, θα μαθαίναμε ότι η διαδρομή του πολιτικού Κέντρου έχει να διηγηθεί μια ενδιαφέρουσα ιστορία. Ακόμα και στη δική μας γειτονιά, στην Ελλάδα, η ιστορία της Ένωσης Κέντρου είναι εξόχως διδακτική για τον δημοκρατικό και προοδευτικό χαρακτήρα τέτοιων σχηματισμών.

Στην Κύπρο της νόθευσης των νοημάτων, το να τοποθετείσαι στον ενδιάμεσο χώρο είναι η άλλη όψη του να δηλώνεις ετεροπροσδιορισμό, του τι δεν είσαι. Μόνο που κανείς δεν μαθαίνει ποτέ τι είσαι. Στην παρούσα συγκυρία, ο ενδιάμεσος χώρος, της Εκκλησίας συνεπικουρούσας, ονειρεύεται ξανά τη συνένωση, την ανάδειξη εθνικά καθαρών λύσεων και την επίτευξη περαιτέρω στόχων που ορίζονται με πομπώδη συνθήματα. ΔΗΚΟ, ΕΔΕΚ, ΕΥΡΩΚΟ, διάφορες κινήσεις της πλάκας και ξεπεσμένοι κομματικοί φεουδάρχες έχουν ομαδικές ονειρώξεις με την ιδέα της παλινόρθωσης του ancient regime. Η συνταγή έχει δοκιμαστεί και στο παρελθόν, σε ακόμα πιο ευοίωνες για τέτοια εγχειρήματα περιρρέουσες ατμόσφαιρες και με σαφώς πιο ικανούς προεδρικούς υποψηφίους. Το «Κέντρο» ετοιμάζεται να κάνει ξανά το ίδιο λάθος, μόνο που ξεχνά τη φράση που λέει: «when you stand for nothing, you fall for nothing». Δεν μπορώ παρά να καγχάσω στην προοπτική ακόμα ενός στραπάτσου...