Α-ΚΚΕ-Λ

-->

Η πρόσφατη δήλωση του γενικού γραμματέα του ΑΚΕΛ για το ενδεχόμενο εξέτασης της εξόδου της Κύπρου από το ευρώ ήταν αντάξια του μονολιθικού πείσματος στο οποίο μας έχει συνηθίσει το ΚΚΕ. Βγαλμένη από το βιβλίο με τις πιο βαρετές κομουνιστικές ατάκες, η δήλωση αυτή μαζί με την υπενθύμιση της πάγιας θέσης του ΑΚΕΛ για την Ευρωπαϊκή Ένωση, θα διεκδικήσει επάξια το βραβείο της πολιτικής πατάτας της χρονιάς.

Στο ουσιαστικό κομμάτι της, το ΑΚΕΛ μας υπενθύμισε ότι πρέπει να το θεωρούμε ακόμα κόμμα αντιευρωπαϊκό ή έστω ευρωσκεπτικιστικό και ότι η αναθεώρηση της θέσης του υπόκειτο σε δύο όρους: την προώθηση της λύσης του κυπριακού προβλήματος και την προστασία των δικαιωμάτων των εργαζομένων. Η ειρωνεία (ή ο εμπαιγμός της νοημοσύνης μας) ωστόσο βρίσκεται στο ότι το 2004 το ΑΚΕΛ κοιμήθηκε με το ΝΑΙ και ξύπνησε με το ΟΧΙ και ετοιμάζεται να παραδώσει την κυπριακή οικονομία σε κατάσταση 1974.

Ειδικά για το θέμα του ευρώ, το ΑΚΕΛ κουβαλά ήδη μια πρόσφατη λανθασμένη εκτίμηση αναφορικά με τη χρονιά ένταξης σε αυτό και τη διαφωνία που είχε με τον Τ. Παπαδόπουλο. Η προειδοποίηση περί της εξόδου από το ευρώ αν το μνημόνιο μας πέσει βαρύ, προδίδει έναν ασυγχώρητο παιδαριώδη εγωισμό και μια έλλειψη υπευθυνότητας για τη διαχείριση σοβαρών προβλημάτων. Απέναντι στην κρίσιμη κατάσταση της οικονομίας, το ΑΚΕΛ αντί να αρθρώσει πειστικό λόγο όχι για το νόμισμα και την παραμονή σε αυτό, αλλά για τις νομισματικές και οικονομικές πολιτικές που το συνοδεύουν, επέλεξε την απόδραση από την πραγματικότητα. Παλιά μου τέχνη κόσκινο, δυστυχώς, για το κόμμα που υπό το βάρος των κρίσιμων διλημμάτων και συγκυριών έχει κάνει λάθος σε όλες του τις επιλογές τα τελευταία δέκα χρόνια, χαντακώνοντας τον τόπο χάριν της κομματικής ακεραιότητας.

Η σημερινή κατάσταση της Κύπρου οφείλεται κατά ένα μεγάλο μέρος της στην ανεπάρκεια του ΑΚΕΛ και του πολιτικού του προσωπικού να αναλάβουν την ευθύνη για τη σοβαρή δουλειά που ονομάζεται διακυβέρνηση. Το χειρότερο είναι ότι διανύει τους τελευταίους μήνες του προτιμώντας να ασκεί αντιπολίτευση στον ίδιο του τον εαυτό, παρά να προβεί σε μια ύστατη θετική πράξη. Αντ’ αυτού διακινεί καθημερινά τις ανοησίες για τον απλό άνθρωπο, τον απλό εργαζόμενο, τον κοσμάκη, τις μεταλλάξεις, τις διαστρεβλώσεις και άλλους συμπαθητικούς βερμπαλισμούς.

Κι αν ακόμα διαφωνεί κανείς με την ουσία αυτής της κριτικής, προκαλεί απορία η έλλειψη πολιτικού αισθητηρίου. Μόνο ένα πολιτικό βλίτο δεν θα ανέμενε αντιδράσεις σε αυτή τη δήλωση, που θα πρέπει να καταγραφεί ως ένας μνημειώδης ορισμός του πολιτικού timing. Ο Σταύρος Μαλάς θα χρεωθεί αναπόφευκτα, μαζί με όλα τα άλλα κυβερνητικά βαρίδια, και αυτή τη δήλωση. Πολιτική αυτοχειρία ή ασύγγνωστο lapsus linguae; Λίγη σημασία έχει. Το ΑΚΕΛ ετοιμάζεται να πάει εκεί που του αξίζει, δηλαδή στην αντιπολίτευση και να μας παραδώσει εκεί που δεν μας αξίζει, δηλαδή στα κρατικοδίαιτα λαμόγια του ΔΗΚΟ. Θα μου πείτε ότι αυτό φαντάζει πταίσμα μπροστά στο ότι δεν δίστασε να νεκραναστήσει τον γιωρκατζισμό...

Ατάκτως ερριμμένα

-->

Δύο από τις λάμπες του φωτιστικού στο ταβάνι έχουν καεί. Έχω ανοίξει τα μάτια πριν τρία δευτερόλεπτα ή πριν τρία λεπτά - δεν ξέρω. Κοιτώ γύρω μου: ένα γραφείο, το κόκκινο λαμπάκι της τηλεόρασης, ένα θαμπό και αρρωστημένο φως μπαίνει από την άκρη της κουρτίνας, μια βαλίτσα με πουκάμισα, εσώρουχα και προσωπικά αντικείμενα. Δεν είμαι βέβαιος τι ώρα είναι. Λευκά σεντόνια, μαλακά μαξιλάρια, μυρωδιά απορρυπαντικού και σκονισμένης μοκέτας. Έχω ξαναδεί αυτό μέρος, έχω ξανάρθει. Με άλλη διαρρύθμιση, κάπου αλλού, πρόσφατα και πριν χρόνια. Για μια στιγμή προσπαθώ να ανασυγκροτηθώ, να θυμηθώ. Πού είμαι, τι μέρα είναι, γιατί είμαι εδώ. Η μια πληροφορία φέρνει την άλλη σαν ένα από εκείνα τα τεράστια ντόμινο που πέφτουν σε δευτερόλεπτα, σαν φράγμα που σπάει. Άλλο ένα ξενοδοχείο, με τα ίδια βασικά χρειώδη, με έναν τόνο πολυτέλειας εδώ κι εκεί, με τρεις μπίρες, δύο είδη νερό και πατατάκια στο mini bar. Ανακάθομαι, τρίβω το πρόσωπό μου, νιώθω τους μύες μου να ξυπνούν. Να ‘μαι πάλι εδώ, στο ρόλο του αν-οικειοθελούς ταξιδιώτη.

Στα ταξίδια βρίσκεται ξανά ο χαμένος χρόνος, τις ώρες που η μπαταρία τελειώνει, «ο διαθέσιμος χρόνος σας στο ίντερνετ έχει εξαντληθεί», με περιμένουν όσα έχω ιεραρχήσει για μετά, όσα έσπρωξα για πιο ύστερα, συναισθήματα και σκέψεις της αναβολής κτυπούν την πόρτα, σαν επίμονοι ιεχωβάδες, υπόσχονται (σ)τη διαφορετική θεώρηση της ζωής, σε ένα αλλιώτικο "γιατί". Είναι η ευκαιρία μου να φτιάξω ιστορίες για το ποιος έμεινε πριν από μένα στο δωμάτιο, την ιστορία του, την οικογένειά του, τις αδυναμίες του. Ίσως να είναι παράλληλοι εαυτοί. Ύστερα, πάλι, ανακαλώ συζητήσεις, ιδέες, χωρισμούς, λόγια βαριά και εικόνες πάθους, όλο αυτό το ποτάμι που κύλησε μέσα από τα δάκτυλά μου και προσπαθώ να το ερμηνεύσω, να το κάνω να βγάζει νόημα. Μα οι προσωπικοί χάρτες, οι φτιαγμένοι από αποκόμματα αναμνήσεων είναι λανθασμένοι κάθε φορά. Κι έτσι, αναρωτιέμαι μερικές φορές, αν μετατρέπομαι σιγά-σιγά σε έναν από αυτούς τους χαρτογιακάδες, τους ευνούχους της γραφειοκρατίας και τους υποτακτικούς της κρατικής ιεραρχίας, που ζουν για τη σκόνη των φακέλων και για να συμπληρώνουν αριθμούς πρωτοκόλλου. Δεν ήμουν φτιαγμένος για αυτό: όλη αυτή η προσπάθεια, η αγωνία και η προσδοκία κάπου αλλού πρέπει να βγάζει. Τουλάχιστον αυτό ελπίζω...

O Νικόλας Κυριάκου θα ήθελε να είναι ένας ανήσυχος κυνηγός απ' τη γενιά των ηρώων.

Ποινικοποίηση τώρα!

Ποινικοποίηση, ποινικοποίηση, ποινικοποίηση. Αυτή φαίνεται να είναι η τάση της νομικής μόδας στις μέρες μας. Η τελευταία εισήγηση που κυκλοφορεί αφορά την ποινικοποίηση της αμέλειας που έχει καταστροφικά αποτελέσματα για τη χώρα. Για όσους δυσκολεύονται να διαβάσουν το αποκρυπτογραφημένο μήνυμα, η κλείδα είναι το Μαρί. Στην υστερία που επικράτησε μετά την έκρηξη, το αίσθημα δικαίου, η κοινή γνώμη και διάφορα άλλα αόριστα και ακατάλληλα εργαλεία καθόρισαν τον, ας τον πούμε, διάλογο για τις ευθύνες του καθενός. Τι να είναι αυτό όμως που σπρώχνει μια κοινωνία να επεκτείνει το πεδίο εφαρμογής του ποινικού της κώδικα; 

Χωρίς να ιεραρχούνται οι λόγοι, θα μπορούσε να πει κανείς ότι η δίψα του κοινού για ανταπόδοση δίνει τον τόνο. Οι αντιδράσεις που ακολούθησαν το Μαρί, με τη συνεπικουρία των ΜΜΕ, δημιούργησαν μια ατμόσφαιρα όπου κάθε απόπειρα να στοχαστείς και να μιλήσεις νηφάλια και συγκροτημένα πνιγόταν στα απόνερα της οργής. Ο καθένας κουβάλησε μια δική του αλήθεια, πιανόταν από μια λεπτομέρεια των γεγονότων που επιβεβαίωνε την προσέγγισή του και απέρριπτε κάθε αμφιβολία ή ερώτηση. Αναρωτιέμαι αν έχουμε προχωρήσει και πολύ από τον καιρό που η βασική δικαιϊκή αρχή ήταν το «οφαλμός αντί οφθαλμού».

Ένας δεύτερος λόγος είναι η λανθασμένη πεποίθηση ότι η ποινικοποίηση της όποιας συμπεριφοράς ή πράξης θα μπορούσε να εξασφαλίσει ότι δεν θα υπάρξουν παραβατικά φαινόμενα. Με άλλα λόγια, η διαρκής ποινικοποίηση εδράζεται στην αναπόδεικτη θέση ότι ο διαρκής και έντονος κατασταλτικός έλεγχος μπορεί να φέρει (δραστικά) αποτελέσματα. Η θέση υποκρύπτει, επίσης, μια μεγάλη παραδοχή αποτυχίας: αν η πρώτη αντίδραση μιας πολιτείας ή ενός πολιτικού συστήματος είναι η προσφυγή στον ποινικό έλεγχο, αυτό σημαίνει ότι έχει χαθεί η ευκαιρία για την πρόληψη και για τη διαμόρφωση τέτοιων συνθηκών, πολιτικών και απόψεων, που θα απέτρεπαν ή θα μείωναν την ανάγκη για προσφυγή στην καταστολή.

Ψιλά γράμματα, θα μου πείτε, όταν οι προτάσεις αυτού του είδους ελαύνονται από προφανή πολιτικά κίνητρα και σκοπό έχουν να αποπροσανατολίσουν τη συζήτηση, υπό την επίφαση ότι «κοιτάξτε, εμείς έχουμε προτάσεις». Οι προτάσεις αυτές είναι ωστόσο αλυσιτελείς για τους λόγους που εξηγήθηκαν στις πιο πάνω παραγράφους, και ενδεχομένως και για άλλους που θα μπορούσαν να προστεθούν σε αυτές. Προς το παρόν, η πρόταση δείχνει την επιφανειακή αντίληψη που διακρίνει τους παίκτες του πολιτικού μας συστήματος και την έλλειψη απαντήσεων εκ μέρους του. Όχι απρόσμενα θα έλεγα, αφού το ίδιο είναι συστατικό κομμάτι της κρίσης των καιρών μας.

Αποχαιρετισμός στο καλοκαίρι

Το καλοκαίρι έφυγε - σαν μπαλόνι πια μοιάζει, που ξεφούσκωσε γοργά και τώρα απομένει μικρό και ζαρωμένο, δίπλα σε ό,τι κουβάλησαν οι μήνες αυτοί. Οι ψηλές θερμοκρασίες μας τυραννούν ακόμα σε αυτή τη λωρίδα γης, χωρίς να νοιάζονται και πολύ για τα χρονικά σύνορα των μηνών. Αυτά είναι κανόνες των ανθρώπων που δεν υπακούν στις ρυθμικές ανάσες της γης. Τα βράδια, ωστόσο, οι αέρηδες της Λευκωσίας επιστρέφουν δριμείς, στις 19:43 ακριβώς, σφαλίζοντας απότομα τα ξεχασμένα παράθυρα και παρασέρνοντας τα απομεινάρια της μέρας. Ποιος ακούει τα βήματα της Περσεφόνης που κινά για τη θητεία της στου κάτω κόσμου τα πουλιά και τα παγώνια; Στο μεσοδιάστημα πολλών πραγμάτων, οι αναμνήσεις και οι αισθήσεις του Αυγούστου παλεύουν να μην σβηστούν από όσα άφησες πίσω φεύγοντας: προθεσμίες, συναντήσεις, υποχρεώσεις που είχες σπρώξει για πιο μετά - μόνο που το "μετά" είναι "τώρα" και αυτό το "τώρα" δεν χωράει περισσότερα "μετά". Οι καθημερινές μικροαγωνίες και τα ανόητα άγχη σε περιμένουν σαν τους αξιωματικούς υπηρεσίας στην πύλη του στρατοπέδου. Επιστρέφοντας σου τρίβονται στη μούρη όλα τα κλισέ για καλό χειμώνα, για τις μπαταρίες που γέμισαν, για τα κεφάλια που τώρα μπαίνουν μέσα. Αυτά δύσκολα και άκεφα τα αντιπαλεύεις, ειδικά αν το μυαλό σου φεύγει διαρκώς σε μια παραλία, στην αλμύρα που αφήνει λευκές γραμμές στο δέρμα, στο σκηνικό ενός γάμου με φόντο το Αιγαίο και το αντιφέγγισμα του ήλιου στις προσόψεις των σπιτιών της Χώρας. Ίσως ο παράδεισος να είναι φτιαγμένος και από αυτά τα ελληνικά υλικά, τις εικόνες που σε πλημμυρίζουν σε αυτόν τον όμορφο τόπο. Μα όπως λέει και η αμόρφωτη γιαγιά μου: "Ούτε στον παράδεισο μόνος, παιδάκι μου". Να μια συμβουλή που αξίζει να ακούσει κανείς για να ξεφύγει από τον μονήρη εαυτό. Προς το παρόν στις αποθήκες του μυαλού ταξινομούνται τα ήσυχα ηλιοβασιλέματα, τα δροσερά νερά, η μυρωδιά απ’ τον πλάτανο, το τερέτισμα των γρύλλων, οι ευχές με μπίρες, ούζα και τσίπουρα, τα ξενύχτια μέχρι το ξημέρωμα, ο ύπνος του μεσημεριού στην παραλία. Δίπλα τους είναι οι υποσχέσεις που δώσαμε, σε όχι και τόσο νηφάλια κατάσταση, πως θα ξαναβρεθούμε σύντομα, πως δεν θα χαθούμε, λες και μπορούμε να παρατείνουμε τη στιγμή και τα λόγια που είπαμε, υπό το κράτος του συναισθηματισμού και της πανάρχαιας έλξης της πανσελήνου, ελπίζοντας μάταια ότι θα ξεγελάσουμε τον καιρό. Όπως και να ’χει, το ξέρω πια καλά: την άνοιξη θα ανθίσουμε ξανά...

Ο Νικόλας Κυριάκου θα έγραφε κάποτε ένα ποίημα με τον τίτλο «Δισταγμός». Ωστόσο...

Ανείπωτες αλήθειες

Ίσως και να είμαι εμμονικός με τις διαρκείς επιστροφές μου στο θέμα των αγνοουμένων, αλλά η αλήθεια είναι ότι οι αφορμές δεν λείπουν. Αυτή τη φορά η αφορμή είναι η διεθνής μέρα για τους αγνοούμενους και εξαφανισμένους που τιμάται στις 30 Αυγούστου κάθε χρονιά. Η κυπριακή ειδησεογραφία έχει πολλές φορές θέματα που σχετίζονται με αυτή την πλευρά του Κυπριακού προβλήματος.

Παραδόξως, ενώ για δεκαετίες οι αγνοούμενοι ήταν αντικείμενο μιας αισχρής πολιτικοποίησης και από τις δύο πλευρές, παρατηρείται τα τελευταία χρόνια μια αλλαγή στην αντιμετώπιση του θέματος. Με την επιμονή λίγων «τρελών» το θέμα παραμένει στην επικαιρότητα, ιστορίες αγνοουμένων και από τις δύο πλευρές δημοσιεύονται στις εφημερίδες, κάποιες οικογένειες έχουν την πικρή τύχη να παραλάβουν τα λείψανα του αγαπημένου τους προσώπου και να κάνουν μια κηδεία, όπως ορίζουν οι θρησκευτικές τους πεποιθήσεις. Κατά μια έννοια, η αγωνία τόσων χρόνων φτάνει στο τέλος της και οι άνθρωποι αυτοί έχουν την ευκαιρία να διαχειριστούν το τραύμα τους, ξέροντας τη μοίρα του πατέρα, του αδελφού, του συντρόφου. Μετριάζεται όμως ο πόνος της απώλειας; Μπορεί κάποιος να κλείσει την πόρτα πίσω του, μετά από δεκαετίες αναμονής κι αφού τόσες ζωές σημαδεύτηκαν από το γεγονός της εξαφάνισης; Δύσκολες ερωτήσεις, που ψηλαφούν το βάσανο χιλιάδων ανθρώπων. Που αφού έγιναν για χρόνια παντιέρα και εύκολα λόγια στα στόματα των πολιτικάντηδων, απέμειναν σήμερα με το βαρύ φορτίο της δικής τους ιστορίας.

Εδώ και λίγα χρόνια κυκλοφορεί η ιδέα μιας επιτροπής αλήθειας για την Κύπρο, στα πρότυπα παρόμοιων επιτροπών σε άλλες χώρες που βίωσαν το ίδιο φαινόμενο. Για τα μέτρα της Κύπρου, αυτό ίσως να είναι ανέφικτο για διάφορους λόγους που δεν θα με απασχολήσουν εδώ. Ένα σημαντικό, ωστόσο, στοιχείο της διαδικασίας αυτών των επιτροπών είναι η δυνατότητα που δίδεται στους οικείους των αγνοουμένων να πουν τη δική τους αλήθεια, να μιλήσουν για τον ίδιο τον αγνοούμενο, να πουν στην κοινωνία τους τις συνέπειες του να ζεις με μια διαρκή απορία, με μια κρυφή ελπίδα.

Ακόμα και αν η ιδέα μιας επιτροπής αλήθειας ακούγεται ρομαντική, ιδεαλιστική και εκτός της ιδιάζουσας συγκυρίας των πολιτικών πραγμάτων της Κύπρου, αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει τίποτα άλλο να γίνει. Το παράδειγμα άλλων χωρών είναι και πάλι διδακτικό και δεν χρειάζεται να επινοήσουμε τον τροχό – αρκεί να υπάρχει πολιτική πρόθεση. Το καίριο ερώτημα είναι πώς μπορούμε να δώσουμε την ευκαιρία στους ανθρώπους, και όχι στους πολιτικούς, στους θεσμούς και στους μηχανισμούς, την ευκαιρία να πουν τη δική τους αλήθεια. Ο τρόπος είναι να καταγραφούν οι προσωπικές ιστορίες των αγνοουμένων, μερικές φωτογραφίες και οι μαρτυρίες των οικογενειών και φίλων τους. Και αυτά να καταστούν προσβάσιμα μέσω μιας ιστοσελίδας, μιας έντυπης έκδοσης και της ετοιμασίας εκπαιδευτικού υλικού. Ειδικά για το τελευταίο, μια πρόσφατη έκδοση του Ομίλου Ιστορικού Διαλόγου και Έρευνας δείχνει τον δρόμο. Μαζί με το δικαίωμα στην αλήθεια, οι οικογένειες, αλλά και όσοι νοιάζονται, έχουμε το δικαίωμα στη διατήρηση της μνήμης.

Μπορούμε καλύτερα!

Μία από τις πιο διαβρωτικές συνέπειες του «πολιτικού κεκτημένου» που μας κληροδοτεί η παρούσα πενταετία είναι η πεποίθηση που έχτισε σε πολλούς συμπολίτες μας ότι όποιος κι αν είσαι, όπως κι αν είσαι, ασχέτως τυπικών και ουσιαστικών προσόντων, μπορείς να έχεις τη δική σου ευκαιρία να αναρριχηθείς στην ιεραρχία, να διοριστείς κάπου, να καταξιωθείς σε δημόσιο αξίωμα. Υποψιάζομαι ότι το ΑΚΕΛ μελέτησε προσεκτικά τον παλιό του κυβερνητικό εταίρο, το ΔΗΚΟ, και έμαθε την αγοραία γλώσσα της δημόσιας υπηρεσίας και το λεξιλόγιο των μόρτηδων της εκδούλευσης. Επεξέτεινε, έτσι, τους ορίζοντες της δύναμης που έχει η άσκηση της εκτελεστικής εξουσίας στην Κύπρο.

Η θέση αυτή εγείρει πολύ συχνά αντιρρήσεις. Κατ’ αρχάς, μυρίζει ελιτισμό από χιλιόμετρα και φαίνεται να προκρίνει την αναπαραγωγή μιας ταξικής διάρθρωσης στον εργασιακό χώρο της δημόσιας υπηρεσίας και στην κατοχή δημοσίων αξιωμάτων. Ωστόσο, το γεγονός παραμένει ότι όσοι με τη δική τους θέληση πιστώνονται στον συγκεκριμένο κομματικό χώρο, δεν έχουν αυτομάτως και τα αναγκαία προσόντα ή ικανότητες για το πόστο που κατέχουν. Κι αυτό λειτουργεί απελευθερωτικά για κάθε μίζερη μετριότητα (ή, έτι χειρότερο, κάποιον κάτω του ορίου αυτού) που κυκλοφορεί ανάμεσά μας: αφού ακόμα και ο τάδε έγινε πρόεδρος, βουλευτής, υπουργός, διευθυντής, υπεύθυνος, αξιωματούχος, τότε γιατί όχι κι εγώ; Κι αν οι σταχανοβιστές κομισάριοι κατάφεραν να διαχειριστούν όπως διαχειρίστηκαν την εξουσία τα τελευταία χρόνια, οι κομματικοί μουτζαχεντίν της απέναντι πλευράς έχουν λύσει κιόλας τα ζωνάρια τους. Οι εφημερίδες αναφέρουν ότι ήδη υποβάλλονται αιτήματα στην Πινδάρου για τη συμμετοχή στο theme-πάρτι «καμένη γη» που θα ξεκινήσει τον Φεβρουάριο.

Μια άλλη αντίρρηση, ως άλλη όψη της προαναφερθείσας, είναι η κοινότοπη δικαιολογία που ακούγεται: είναι άλλοι που έκαναν τρισχειρότερα, οι S-300, το χρηματιστήριο, η μαύρη δεκαετία, η Hellas Jet και διάφοροι χιλιοπαιγμένοι άσοι, που ωστόσο δεν αρκούν για να κερδηθεί η παρτίδα. Αναρωτιέμαι αν η στάση αυτή εμπεριέχει οποιοδήποτε πολιτικό, πόσω δε μάλλον αριστερό, χαρακτήρα. Η προβολή των λαθών, των ιδιοτελειών και των προβλημάτων του άλλου δεν μπορεί να σε απαλλάσσει από την κριτική και την ευθύνη που έχεις για το τώρα, για τους δικούς σου χειρισμούς, για τις δικές σου μικρές κόπρους. Αυτή είναι η αλλαγή που ευαγγελίζεται η πρόοδος, ο εκσυγχρονισμός, η δικαιότερη κοινωνία;

Κι ύστερα πάλι, είναι το επιχείρημα των παλιών διώξεων και αδικιών, που υπέστησαν οι άνθρωποι του χώρου, το οποίο κατέληξε άλλοθι και εύκολη καταφυγή όταν η κριτική γίνεται πιο έντονη. Στην κολυμβήθρα του Σιλωάμ, κουτσοί, στραβοί, τυφλοί που μπορεί να πέρασαν κάποτε έξω από την Εζεκία Παπαϊωάννου, βαφτίστηκαν μέλη διοικητικών συμβουλίων, οργανισμών κοινής ωφελείας και ανεξάρτητοι αξιωματούχοι. Αυτό που μου μένει, ωστόσο, είναι ότι οι αγώνες και οι προσδοκίες των ανθρώπων που πίστεψαν γνήσια σε μια άλλη κοινωνία, εξαργυρώθηκαν φτηνά από αυτό τον συρφετό. Σχεδόν 90 χρόνια αγώνες και θυσία, πήγαν στράφι λόγω ενός κακογραμμένου αρχείου excel και του εν γένει ηλεκτρονικού αναλφαβητισμού που δέρνει τους συντρόφους. Η κεντρική ιδέα του έργου όμως είναι ότι η κυπριακή κοινωνία ζει τον δικό της α λα 1980 εκΠΑΣΟΚισμό.

Ας κλείσω έτσι: αν υπάρχει κάποιος δαιμονικά έξυπνος τρόπος για να μην εκλεγεί η Δεξιά, ας προταθεί η χρήση του «Μπορούμε καλύτερα!» στην προεκλογική της εκστρατεία. Είναι βέβαιο ότι ο φόβος της ματαίωσης των ονείρων των διάφορων επίδοξων σατραπίσκων θα οδηγήσει πολλούς συμπατριώτες μας στο enfant gâté της Εκκλησίας, στην επιτομή του παραδείγματος του «τίποτα» που η περιρρέουσα μετριότητα τον έκανε να πιστέψει ότι ακόμα και αυτός μπορεί να γίνει Πρόεδρος της Δημοκρατίας…

Η νομιμιμοποίηση της ακροδεξιάς

Η άνοδος των εκλογικών ποσοστών της Χρυσής Αυγής και η είσοδός της στη Βουλή φαίνεται ότι δεν ήταν παρά μόνο η αρχή. Τα νέα από την Ελλάδα συνεχίζουν να είναι ανησυχητικά: η Χρυσή Αυγή μοιράζει τρόφιμα, μόνο σε Έλληνες και κατόπιν επίδειξης ταυτότητας, και οργανώνει φονικά πογκρόμ, δρώντας αδιακρίτως και χωρίς καν το πρόσχημα κάποιας αφορμής. Η αιτία της δράσης της είναι ένας άλογος και ερεβώδης ρατσισμός, που μέρα με τη μέρα αποκαλύπτει όλο και περισσότερο τη μισανθρωπία του. Τίποτα καινούργιο εδώ από μια ακροδεξιά συλλογικότητα.

Η ανησυχητική διάσταση διαμορφώνεται από τρία διαφορετικά ζητήματα: πρώτον, από την αδράνεια του κρατικού μηχανισμού έναντι της δράσης της. Δεύτερον, από την υποψία ότι η δράση της ανταποκρίνεται στις προσδοκίες και τις επιθυμίες ενός μέρους της ελληνικής κοινωνίας που ξεπερνά την εκλογική της βάση. Τρίτον, από την αμηχανία έναντί της όσων πολιτών αυτοχαρακτηρίζονται αριστεροί, δημοκράτες, προοδευτικοί κλπ.

Για το πρώτο ζήτημα, η ανοχή έναντι της δράσης της εδράζεται στις υπόγειες διαδρομές που συνδέουν τους μηχανισμούς καταστολής και το βαθύ δεξιό κράτος με τις ομάδες αυτές. Το κράτος παραχωρεί σιωπηρά το μονοπώλιο στην άσκηση βίας σε μια ομάδα με δεδηλωμένο σκοπό την επιβολή της τάξης, την επιστροφή στις παλιές καλές μέρες, το ξεκαθάρισμα του κέντρου της Αθήνας. Το τίμημα, βέβαια, είναι ανθρώπινες ζωές, απηνείς διώξεις, σοβαροί τραυματισμοί από τη δράση μιας παρακρατικής οργάνωσης, που εμπίπτει ξεκάθαρα στις διατάξεις του κοινού ποινικού δικαίου. Όταν η αστυνομία ξυπνά, είναι για να εκτελέσει τις επιχειρήσεις-σκούπα που καταλήγουν στη σύλληψη κυρίως νόμιμων μεταναστών.

Το πιο ανησυχητικό όμως είναι οι κουβέντες που θα ακούσεις στα σπίτια, στις παρέες, στον απλό κόσμο. Όλο και πιο συχνά, ακούγονται οι κουβέντες «καλά να πάθουν», «ήταν καιρός να γίνει κάτι», «αφού το κράτος δεν μπορεί…», «γεμίσαμε από δαύτους». Η βία της Χρυσής Αυγής, ακόμα και αυτή που αφαιρεί ζωές, νομιμοποιείται στη συνείδηση ενός μέρους της κοινωνίας που είναι μπουχτισμένη, αηδιασμένη και σε αδιέξοδο. Η βία που ασκεί στο όνομά τους η Χρυσή Αυγή είναι μια μικρή εκδίκηση για τους μικροαστούς που συνθλίβονται από την οικονομική κρίση και ψάχνουν αναγνώριση για τον πόνο τους και ένα χέρι να τους τραβήξει από τον βούρκο. Το οποίο κάνει με προσφυή τρόπο η Χρυσή Αυγή, διανέμοντας τρόφιμα, περιπολώντας στις γειτονιές, διώχνοντας τους μετανάστες, καταλαμβάνοντας τον ζωτικό χώρο που εγκατέλειψε το κοινωνικό κράτος και η ανθρωπιστική δράση ιδιωτικών φορέων. Η στρατηγική της αυτή λειτουργεί συντριπτικά έναντι των φωνών που ακούγονται για τον ουμανισμό, την πολυπολιτισμικότητα, την ανοχή και τη συνύπαρξη. Το παιχνίδι χάνεται καθημερινά στο κοινωνικό πεδίο και στην καθημερινότητα. Για την ώρα παραμένουμε αμήχανοι και χωρίς πρόταση επιστροφής με συγκροτημένη πρόταση στο παιχνίδι. Έχουμε όμως τον χρόνο πριν η παρουσία της ακροδεξιάς ριζώσει για τα καλά;

Birds of a feather

Ήταν μια νύχτα με απίστευτη υγρασία στη Λεμεσό, την περασμένη Δευτέρα. Μπήκαμε στο χώρο του «Θεάτρου Ένα» στη Δημοτική Αγορά, που αποδείχθηκε μικρή για να χωρέσει τον κόσμο που ήρθε και ανεπαρκής ως προς τον κλιματισμό της. Ας είναι όμως, αφού το μικρού μήκους ντοκιμαντέρ Birds of a feather, που προβλήθηκε στο πλαίσιο του 7ου Διεθνούς Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ της Λεμεσού, κράτησε την προσοχή μας για τα 40 λεπτά που διήρκεσε. Ψάχνοντας το νόημα του τίτλου, βρήκα μια πειστική εξήγηση της έκφρασης που σημαίνει μια καθημερινή συνάντηση για να μιλήσεις επί παντός επιστητού. Πρόσωπα με γνώριμα χαρακτηριστικά, άνθρωποι του τόπου μας που δεν ξέρεις αν είναι Έλληνες ή Τούρκοι μέχρι να ανοίξουν το στόμα τους, περνούν από την οθόνη, με φόντο γνώριμες γειτονιές. Κι αφού το ανοίξουν, ξεκινά η συζήτηση, όχι επί παντός επιστητού, αλλά επί ενός πολύ συγκεκριμένου θέματος: της αντίληψης του καθενός μας και της εθνοτικής μας κοινότητας για τη σύγχρονη ιστορία της Κύπρου, με μια ξεχωριστή ματιά στο θέμα των αγνοουμένων. Οι ιστορίες που ακούς μοιάζουν με κάτι που είχες ακούσει κάπου, από κάποιον, παλιά. Το ίδιο και η προσέγγιση των ανθρώπων που βίωσαν με τον πιο σκληρό τρόπο το βάδισμα της ιστορίας (νά ξανά η λέξη, με μια άλλη έννοια) στον τόπο. Ήταν το ’55, το ’63, το ’74, χρονιές που η μοίρα μάς αποκάλυψε το πρόσωπό της; Μήπως υπήρχε κάτι που θα μπορούσαν οι άνθρωποι της εποχής να κάνουν για να αλλάξουν την πορεία των γεγονότων; Ποιος δεν αναμετρήθηκε με τέτοιες σκέψεις κάποια στιγμή; Όσα εξιστορούν οι πρωταγωνιστές, απλοί άνθρωποι που βρέθηκαν με ένα όπλο είτε στο χέρι είτε στο κεφάλι, άνθρωποι που κουβάλησαν για μια ζωή το άχθος του θύματος και του κυνηγημένου, είναι υλικά για τη δημιουργία και την αναζήτηση της αλήθειας. Που πολλές φορές αποδεικνύεται ότι δεν είναι μία, αλλά πολλές. Τι έγινε στην Αλόα, τη Μαράθα, τον Σανταλάρη και την Τόχνη; Γιατί ο Πάλμας έμεινε θαμμένος ως άγνωστος νεκρός στη Λακατάμια για σχεδόν τρεις δεκαετίες; Ποιος μας χρωστάει απαντήσεις; Ποιος τζόγαρε με τον πόνο των ανθρώπων; Έφυγα από την αίθουσα με πιο πολλές ερωτήσεις και αβεβαιότητες από όσες είχα μπαίνοντας. Μια δυσαρμονία με χτύπησε στο πρόσωπο ανάμεσα στη διαχείριση του πόνου που προκαλεί το να έρχεσαι κατάφατσα με 60 χρόνια ιστορίας και στην κενότητα του επαναληπτικού beat από τα μπαρ της περιοχής.

Κρατάω όμως κάτι. Δύο συγκινητικές στιγμές: η από αέρος εικόνα της Λευκωσίας, που με έκανε να θυμηθώ ότι σε αυτόν τον κύκλο με τα τόξα των προμαχώνων, έχω χωρέσει το μεγαλύτερο μέρος της ζωής μου.

Μα πάνω από όλα, η στιγμή που ο Σπύρος κοιτάει από κάποιο ύψος το νεκροταφείο της Γιαλούσας...

Αποχαύνωση

Είναι 7 το πρωί και είμαστε στους δρόμους για άλλη μία φορά. Από το ανοικτό παράθυρό μου μπαίνει ένα γενναίο 87% υγρασίας και οι εικόνες από τους οδηγούς στα άλλα αυτοκίνητα. Μοιάζουμε όλοι σαν ζόμπι που εκτελούν το τυπικό της ίδιας ρουτίνας καθημερινά: βαρύ ξύπνημα, καφές, αυτοκίνητο, η δυσθυμία άλλης μίας ημέρας εργασίας, κλειδιά, κίνηση, βρίσιμο, φονικές της νοημοσύνης ραδιοφωνικές εκπομπές με πολιτικούς, γραφείο, χαρτούρα, τηλεφωνήματα και πάει λέγοντας. Αν είσαι τυχερός ή προσεκτικός, το εφτάμισι-δυόμισι μπορεί να περιέχει και 2-3 στιγμές που ανακτάς την κυριαρχία σου και τον έλεγχο του εαυτού σου. Είναι οι στιγμές της προσωπικής διερώτησης: τι κάνω, γιατί το κάνω, τι θέλω, θέλω να είμαι εδώ και πάει λέγοντας. Ίσως οι ερωτήσεις να αλλάζουν, αναλόγως της διάθεσης και των γεγονότων (ή της έλλειψής τους) στα πιο βαθιά, τα πιο προσωπικά, αυτά που ανήκουν στην επικράτεια της εσωτερικής χώρας, αυτής που όλο και πιο αραιά επισκέπτεσαι.

Προσπαθώ να βρω τις αιτίες των δεινών του καθενός, αλλά τα ελάχιστα δευτερόλεπτα που έχω στη διάθεσή μου για να παρατηρήσω τους άλλους οδηγούς δεν μου αρκούν, παρά μόνο για ένα αδρό σκιτσάρισμα. Γυναίκες με κουρασμένα βλέμματα, με μια όψη ματαίωσης, υπόχρεες στη συμμόρφωση με τους ιδιώνυμους κανόνες του μικρόκοσμού τους. Άντρες που δέκα, δεκαπέντε χρόνια πριν ξεκινούσαν με κέφι και ζωντάνια, μα τώρα βρίσκουν τους εαυτούς τους συμπιεσμένους ανάμεσα σε δόσεις και τις παγοποιημένες θέσεις προαγωγής, με το όνειρό τους σκοτωμένο και με μικρές μόνες εκτονώσεις και φυγές σε πράγματα που στην τελική ανάλυση δεν είναι παρά ανόητα ξεσπάσματα.

Όλο αυτό, ενώ μοιάζει να συμβαίνει κάπου άλλου, σε κάποιον άλλο, σύρεται αργά και μέσα στον μικρόκοσμο του κάθε εξωτερικού και υποτιθέμενου αντικειμενικού παρατηρητή. Οι κουβέντες στις παρέες όλο και φυραίνουν, οι παλιές καλές αναλύσεις γίνονται πια σπάνια και ο καθένας κουβαλάει περισσότερο τα δικά βαρίδια. Νά μια αντίστιξη με τα χρόνια της αθωότητας και της πνευματικής ρώμης: με τον κίνδυνο της εξιδανίκευσης των παλιών καλών καιρών που όλα ήταν αλλιώς, θα έλεγα ότι όλο και λιγότερο αποκαλυπτόμαστε στον άλλο. Για τις αιτίες, θα χρειαζόταν πολλαπλάσιος χώρος κι έτσι το αφήνω. Το αποτέλεσμα όμως παραμένει ένα: αποχαύνωση. Τη λέξη αυτή χρησιμοποίησε τις προάλλες ένας φίλος στο τηλέφωνο, η οποία συνέχισε να ηχεί επαναλαμβανόμενα στα αφτιά μου, μετά το τέλος της συνομιλίας μας. Όλο το υπόλοιπο βράδυ κουβαλούσα εκείνο το συναίσθημα που δημιουργείται όταν κάποιος περιγράφει με απλό τρόπο το αυτονόητο, που εκείνη την ώρα μοιάζει να είναι μια εξ αποκαλύψεως αλήθεια. Τουλάχιστον, το σκέφτονται κι άλλοι…