Το σκουπιδιάρικο της Ιστορίας

Η πολιτική και η Ιστορία μας ξανακτυπάνε την πόρτα. Δεν έχει σημασία αν θέλουμε να ακούσουμε ή να καμωθούμε ότι ήταν ένας τυχαίος αέρας που πέρασε από τη γειτονιά. Το δίλημμα θα φτάσει ενώπιόν μας, είτε με την κατάληξη σε δημοψήφισμα είτε με τη συνολική αποτυχία ή τερματισμό των συνομιλιών. Και όπως σε όλα τα κράτη, δεν έχουμε την ευχέρεια να ζητήσουμε από την πλειοψηφία να ζήσει με την επιλογή της, ενώ η μειοψηφία να δημιουργήσει το δικό της παράλληλο σύμπαν, όπου τα πράγματα θα λειτουργήσουν διαφορετικά.

Ας μην εκληφθεί η προσέγγισή μου ως μια κραυγή εσχατολογικού χαρακτήρα. Παρά μόνο ως κριτική στην άποψη που θέλει τα πράγματα να μην αλλάζουν, τις επιλογές να μην έχουν συνέπειες, τους ανθρώπους να μην έχουν ατομική ευθύνη. Η συγκυρία μας φέρνει για μία δεύτερη φορά την ευκαιρία να διαλεχθούμε με την ιστορία, την πολιτική, τον σύγχρονο κόσμο, την προοπτική, τους εαυτούς μας τους ίδιους. Η επιλογή της ακινησίας, της διατήρησης του σημερινού καθεστώτος, της στείρας άρνησης δεν έχει ουσιαστικό περιεχόμενο, αλλά συνεπάγεται συγκεκριμένο και μετρήσιμο κόστος.

Η Κύπρος έχει σαφή και μετρημένη αξία στον κόσμο, την ΕΕ  και την περιφέρειά της. Το μέγεθός μας οφείλουμε να το αποτυπώσουμε αυθεντικά και έντιμα, και όχι μέσα από παραμορφωτικούς καθρέφτες, οι οποίοι άλλοτε επιστρέφουν την εικόνα ενός γίγαντα κι άλλοτε τη θλιβερή μιζέρια ενός ζωυφίου που κάποιοι ετοιμάζονται να το συνθλίψουν. Ας μην αφεθούμε σε καμία από τις δύο ακραίες μορφές αντιμετώπισης. Ο τόπος μας χόρτασε το είδος του ηθικού πανικού που επικρατεί στη δημόσια σφαίρα για δεκαετίες. Οι επόμενοι μήνες δεν είναι μήνες για να διεκτραγωδήσουμε τις εξελίξεις ούτε και για να επιστρέψουμε στη νοσηρότητα ενός ακόμη διχασμού. Για μία φορά, ας επιλέξουμε την ψυχραιμία και τον ορθό λόγο, μακριά από συναισθηματισμούς, υπερβολές και φορτισμένα λόγια.  Ας επιλέξουμε να ανοίξουμε τον τόπο, τα μυαλά μας και τα αυτιά μας στον κόσμο.

 Το σκουπιδιάρικο της Ιστορίας ετοιμάζεται να ξαναπεράσει από τη γειτονιά μας. Σε αυτό επιβαίνουν οι υπηρέτες της, οι άνθρωποι με τα μεγάλα σάρωθρα και τις κυνικές κινήσεις. Ποιους άραγε θα μαζέψουν για να στείλουν στις χωματερές και τις υποσημειώσεις των βιβλίων; Όσους θα πιστέψουν και θα προσπαθήσουν για τη λύση στη βάση της ομοσπονδίας ή όσους θα αντισταθούν στην αλλαγή και θα επιχειρηματολογήσουν για την απόρριψή της; 

Αν θα έπρεπε με δυο λόγια να αποτυπώσω το προσωπικό πολιτικό μου credo, αυτό θα ήταν ότι πιστεύω γνήσια στη λύση της ομοσπονδίας, στη συνύπαρξη, στην επούλωση των τραυμάτων, στην αναγνώριση της θυματοποίησης, στην υπεύθυνη και αποτελεσματική συμμετοχή του κάθε πολίτη και της κάθε κοινότητας στη διακυβέρνηση του τόπου. Πιστεύω αυθεντικά στη ζωντανή προοπτική μιας ενωμένης Κύπρου, στην κοινωνική αλλαγή που αυτή θα φέρει, στις πολιτικές της συμφιλίωσης και στις δυνάμεις της μετριοπάθειας. Επιλέγω τον άγνωστο και θαυμαστό καινούργιο κόσμο, που θα φτιάξουμε με τη λύση.

Κι από την άλλη, απορρίπτω τη λογική του διαχωρισμού, της διαρκούς αντιπαράθεσης και τη ρητορική του θανάτου που τις συνοδεύει. Απορρίπτω τη στασιμότητα, τη λογική του ηρωικώς πεσόντος και αποτυχόντος, ακόμα και αυτή την ίδια τη ρητορική του «οδυνηρού συμβιβασμού». Αυτά είναι τα σκουπίδια δεκαετιών, που θα ήθελα να ρίξω στην καρότσα του σκουπιδιάρικου.

#to_telos_ton_psevdaisthiseon

·      Ψευδαίσθηση είναι να ξυπνάς κάθε μέρα, τα τελευταία πενήντα χρόνια, και οι εφημερίδες να έχουν το ίδιο πρωτοσέλιδο: το Κυπριακό.

·      Ψευδαίσθηση είναι να κηρύσσεις μακροχρόνιους και να τάζεις την επιστροφή όλων των προσφύγων.

·      Ψευδαίσθηση είναι να προβάλλεις το οικονομικό θαύμα της Κύπρου, προσποιούμενος ότι τα λεφτά βλάστησαν στη γη ή έπεσαν από τον ουρανό.

·      Ψευδαίσθηση είναι να ζεις δανειζόμενος από το μέλλον σου.

·      Ψευδαίσθηση είναι να ψηφίζεις κάθε φορά όσους διεκδικούν τις εκλογές με τα ίδια προεκλογικά συνθήματα: αξιοκρατία, αλλαγή, διαφάνεια.

·      Ψευδαίσθηση είναι να περιμένεις κάτι να αλλάξει, αρκεί να μην κουνηθείς ο ίδιος.

·      Ψευδαίσθηση είναι να πληρώνεις έκτακτη αμυντική εισφορά, πιστεύοντας ότι μπορείς με αξιώσεις να αναμετρηθείς στρατιωτικά.

·      Ψευδαίσθηση είναι να θεωρείς ότι το να εργοδοτείς έναν κακομοίρη από την Ασία σε καθιστά Ευρωπαίο.

·      Ψευδαίσθηση είναι η δημοκρατία στην οποία το μόνο που χρειάζεται να κάνεις είναι να ψηφίζεις κάθε πέντε χρόνια.

·      Ψευδαίσθηση είναι οι ευγενικές χορηγίες των μεγαλοεπιχειρηματιών με τα δανεικά που έχουν πάρει.

·      Ψευδαίσθηση είναι να μιλάς για το Κυπριακό σαν να ζεις στις 14 Ιουλίου 1974.

·      Ψευδαίσθηση είναι να πιστεύεις ότι δεν υπάρχει διαπλοκή τραπεζών-πολιτικών-γραφείων.

·      Ψευδαίσθηση είναι να πιστεύεις ότι τα λεφτά στην εκκλησία του Τράχωνα τυγχάνουν συνετής διαχείρισης.

·      Ψευδαίσθηση είναι να ευελπιστείς ότι θα εκλεγεί κάποιος βουλευτής χωρίς να έχει εκστομίσει τις λέξεις: ιερό, απαράδεκτο, απαράγραπτο.

·      Ψευδαίσθηση είναι να ελπίζεις ότι θα πάρει πρωτάθλημα η Ομόνοια.

·      Ψευδαίσθηση είναι να διορίζεις τον διάβολο διοικητή του Παραδείσου και να περιμένεις τα χερουβείμ να ψάλλουν κατανυκτικά.

·      Ψευδαίσθηση είναι ότι μας διοικούν άριστοι.

·      Ψευδαίσθηση είναι να πιστεύεις ότι η κοινωνική αλληλεγγύη ισοδυναμεί με 10 ευρώ στον Ραδιομαραθώνιο.

·      Ψευδαίσθηση είναι να μιλάς για επανεκκίνηση της οικονομίας, την ώρα που η αγορά έχει πεθάνει και ο κοινωνικός ιστός ξηλώνεται από τα κάτω.

·      Ψευδαίσθηση είναι να πιστεύεις ότι κάποιος νοιάζεται πραγματικά.

·      Ψευδαίσθηση είναι οι ομιλίες στη Βουλή κατά τη διάρκεια της ψήφισης του προϋπολογισμού.

·      Ψευδαίσθηση είναι να ταΐζεις τον κόσμο τηλεοπτικά σκουπίδια και μετά να τον κατηγορείς ότι δεν είναι ενεργός πολίτης.

·      Ψευδαίσθηση είναι να πιστεύεις ότι ο σοσιαλισμός είναι δυο ενέσεις μπότοξ στα συνθήματα του ’70.

·      Ψευδαίσθηση είναι ο ήχος της σφραγίδας πάνω στη «βίζα» των κατεχομένων.

·      Ψευδαίσθηση είναι οι Κυριακές στο mall που καθιστούν αναλώσιμους τους εργαζόμενους και καταναλωτικά ρομπότ τους πολίτες.

·      Ψευδαίσθηση είναι να αναμένεις από τους μαθητές να αναπτύξουν αυτό το θέμα σε 450 λέξεις.

Η άλλη όχθη γέννησε

http://vlemmata.blogspot.com/

Το λάθος ερώτημα

Παρακολουθώ με πολύ ενδιαφέρον τις απόψεις που βλέπω στη δημόσια σφαίρα για το ζήτημα της οριζόντιας ψήφου. Υπέρ, κατά, αδιάφοροι και τ’ άλλα παιδιά, όλοι φαίνονται να ασχολούνται, επιτέλους, με ένα θέμα που έχει μυρωδιά πολιτικής. Μόνο που το ζήτημα της εισαγωγής της μοιάζει να είναι το λάθος ερώτημα. Κι εξηγούμαι, αφού πρώτα αποπειραθώ να συνοψίσω.

Το προφανές θετικό της είναι ότι διευρύνει τα όρια της επιλογής, επιτρέποντας την επιλογή των αξιότερων, ικανότερων, εντιμότερων, απεγκλωβίζοντας τους ψηφοφόρους από τον κομματικό εναγκαλισμό και επιτρέποντας το όνειρο της εκλογής στους ανεξάρτητους βουλευτές. Από την άλλη τα μειονεκτήματά της φαίνονται να υπερτερούν αριθμητικά και ποιοτικά. Κανείς δεν φαίνεται να προσμετρά τη δυνατότητα κατευθυνόμενης ψήφου από τους ισχυρούς κομματικούς πυρήνες προς υποψηφίους άλλων κομμάτων. Ή τα εκλογικά μαθηματικά που τη συνοδεύουν. Ή τη δυνατότητά της να καθιερώσει το σταριλίκι και τις εξαρτήσεις από χρήμα, προβολή και πάτρωνες. Κι επίσης, τη συναίρεση των θέσεων, ώστε όλοι να είναι λίγο πιο στρογγυλεμένοι και ελκυστικοί, πολιτικά ομιλούντες.

Ωστόσο, το αίτημα για την εισαγωγή της φαίνεται να αποτελεί μια αντανακλαστική απάντηση στο λάθος ερώτημα. Πρώτα από όλα, η θετική πτυχή της φαίνεται να εδράζεται στην υπόθεση ότι ο εκλογικός κατάλογος της Κυπριακής Δημοκρατίας συντίθεται από αδιάφθορα, άνευ εξαρτήσεων, πλήρως έλλογα όντα, με κοινό κώδικα ηθικής, αξιών και ικανότητα αξιολόγησης. Να μου επιτρέψετε να έχω αμφιβολίες για αυτό. Και παραπέρα: η αλλαγή του εκλογικού συστήματος δεν θεραπεύει τις κακοδαιμονίες, τις παθογένειες και τις αδυναμίες του πολιτικού και πολιτειακού μας βίου.

Ακόμα και αν το εκλογικό σύστημα για την εκλογή βουλευτών άλλαζε αύριο, θα παρέμεναν οι υπόλοιπες δυσλειτουργίες, όπως για παράδειγμα η απόλυτη εξουσία του εκάστοτε Προέδρου να διορίζει σε κάθε εκτελεστική θέση ακόμα και τον κηπουρό του, οι δυσκίνητοι δικαιοδοτικοί μηχανισμοί, η απουσία ορθολογιστικού ελέγχου της λειτουργίας της δημόσιας υπηρεσίας που ευνοεί φαινόμενα διαφθοράς, η απουσία λογοδοσίας και ευθύνης για τις κύριες θέσεις άσκησης εξουσίας και πάει λέγοντας.

Η εισαγωγή της οριζόντιας ψήφου στο δικό μας πολιτειακό σύστημα δεν διασφαλίζει την αλλαγή στον τρόπο άσκησης της εξουσίας ούτε μπορεί από μόνη της να αποτελέσει την απάντηση στο έλλειμμα πολιτικής νομιμοποίησης που διακρίνει τη χώρα μας. Δεν αλλάζει ως διά μαγείας τον τρόπο εκλογικής συμπεριφοράς ή την πολιτική παιδεία ούτε τα πελατειακά δίκτυα πολιτικής επιρροής στον κυπριακό μικρόκοσμο. Η εισήγηση για την εισαγωγή της θα είχε νόημα αν σκεφτόμασταν τη συνολική αλλαγή του συστήματος διακυβέρνησης, ενδεχομένως με το πέρασμα στην κοινοβουλευτική δημοκρατία και αν κάναμε μια σοβαρή προσπάθεια ριζικής αναδιάρθρωσης της λειτουργίας του κράτους και του πολιτειακού συστήματος. Αυτό είναι το σωστό ερώτημα, κατά την άποψή μου.

Κι αντίθετα, η συζήτηση για την οριζόντια, υπό τις παρούσες συνθήκες, λειτουργεί αποπροσανατολιστικά έναντι των πραγματικών ζητημάτων. Έτι χειρότερον, η απόρριψη της ιδέας εισαγωγής της παρουσιάζεται ως η βολική επιλογή για τα αποσαθρωμένα κόμματα που επιχειρούν να περιχαρακώσουν τους οπαδούς τους και να υπερασπιστούν τα προνόμια και τις εξουσίες τους. Βούτυρο, δηλαδή, στο ψωμί των ακραίων μορφών πολιτικής έκφρασης που ευαγγελίζονται με τον ένα ή τον άλλο τρόπο ότι θα καθαρίσουν τον τόπο.

Θα σας ταράξουμε στη νομιμότητα

Ήταν ο Δάντης νομίζω που είχε αναφέρει ότι τα πλέον φλέγοντα μέρη στην κόλαση προορίζονται για αυτούς που σε καιρούς μεγάλης κρίσης παρέμειναν ουδέτεροι. Θα τους έχετε συναντήσει κι εσείς σε πολλές περιστάσεις και θα τους έχετε παρατηρήσει με διάφορες αφορμές. Για τους ουδέτερους μιλώ, που είτε με τη σιωπή είτε με την υπεκφυγή και το στρογγύλεμα των λόγων τους αποφεύγουν να πάρουν θέση στις δύσκολες στιγμές. Αναμένουν μόνο να κοπάσει ο κουρνιαχτός και φρόνιμα και τακτικά πάνε με κείνον που νικά. Είναι η εύκολη και ασφαλής λύση. Σωπαίνεις, εξαφανίζεσαι από το προσκήνιο και όταν ξεκαθαρίσει η κατάσταση εμφανίζεσαι για να δοξάσεις τον νικητή και να υπενθυμίσεις ότι ήσουν πάντα στο πλευρό του.

Ας μην προσθέσω κι εγώ ακόμη ένα κλισέ στα τόσα που ακούσαμε: δεν εκφράζω τη θλίψη μου και την απογοήτευσή μου ούτε τον προβληματισμό μου για τα τεκταινόμενα των ημερών. Αντίθετα, νιώθω ότι όσα βιώνουμε θα έπρεπε να ήταν καλοδεχούμενα. Απέναντι στη συνήθη πρακτική του όπως-όπως κουκουλώματος και στις θλιβερού περιεχομένου συνεννοήσεις, έχουμε επιτέλους την ευκαιρία να δούμε τα πράγματα να εκτυλίσσονται με έναν διαφορετικό τρόπο. Μέσα στην αναμενόμενη συνωμοσία σιωπής, δημιουργείται με εκκωφαντικό τρόπο μια δυναμική που μιλάει απλά, δίκαια, λογικά. Είναι ηθική υποχρέωσή μας να τη δυναμώσουμε, να σταθούμε δίπλα της, να την προστατεύσουμε.

Ο πιο μεγάλος αιφνιδιασμός για όλους αυτούς που έμαθαν να διοικούν σηκώνοντας το ακουστικό, μοιράζοντας εντολές και ζητώντας από τους γύρω τους να χειροκροτούν ή να πέφτουν στα γόνατα είναι ότι τους απευθύνθηκε η απλή γλώσσα της νομιμότητας. Όσοι έμαθαν να ελίσσονται, να συνεννοούνται, να βρίσκουν κοινούς κώδικες για να πορευτούν χέρι-χέρι, άλλοτε συγκαλύπτοντας τα ανομήματά τους κι άλλοτε προσποριζόμενοι τα οφέλη της εξουσίας, τα έχασαν ενώπιον του αυτονόητου, ότι δηλαδή μια εκ των προτέρων γνωστή και πάγια διαδικασία θα εφαρμοστεί για την εξέτασή τους και τώρα πασχίζουν να απαλλαγούν, έτοιμοι να κόψουν ακόμα και την ουρά τους για να ξεφύγουν από το δόκανο.

Μπροστά στην παρούσα κρίση, έχουμε μια άριστη ευκαιρία να εμπεδώσουμε απλά μαθήματα κράτους δικαίου και εύρυθμης πολιτειακής λειτουργίας. Ιδανικά θα είχαμε συνεπείς και αφοσιωμένους πολιτικούς, οι οποίοι θα αναδεικνύονταν από συνειδητοποιημένους και υπεύθυνους πολίτες. Ωστόσο, η πραγματικότητα μας ταΐζει διαρκώς διαψεύσεις κι έτσι δεν έχουμε παρά να επιλέξουμε τους λίγους από την κάθε ομάδα που μπορούν να τραβήξουν κουπί.

Από τη μια, εξακολουθώ να πιστεύω ότι ο πρώτος με τον οποίο θα πρέπει να έρθει σε ρήξη ο Πρόεδρος είναι με τον εαυτό του και τις επιλογές του. Έχει μια εξαιρετική, και πλέον τελευταία, ευκαιρία να σώσει την υστεροφημία του και τον τόπο. Από την άλλη, το πολιτικό αισθητήριό μου, που επιβεβαιώνεται από όσα ακούω γύρω μου, λέει ότι αν τα πράγματα οδηγηθούν στην απομόνωση και τον παραγκωνισμό, με οποιοδήποτε τρόπο, του γενικού εισαγγελέα τότε δεν θα απομείνει κανένα εμπόδιο για τον ολοκληρωτικό εκμαυλισμό της κοινωνίας μας.

Η ερμηνεία των εξελίξεων δεν μου αφήνει προσωπικά αμφιβολία ότι το κατεστημένο, το οποίο αρνείται να παίξει με τους κανόνες, θέλει να εξωθήσει τα πράγματα σε ακόμα πιο ακραίες καταστάσεις. Με τη μαφία δεν μπορείς να συνομιλήσεις με φυσιολογικούς όρους και, όχι τυχαία, σε χώρες με βαθιές ρίζες παρανομίας, διαπλοκής και ασυδοσίας, η μόνη αποτελεσματική απάντηση σε όλους αυτούς δεν ήταν ο κατευνασμός ή η αδιαφορία, αλλά το ότι τους τάραξαν στη νομιμότητα. Ελπίζω ότι κι εδώ η ίδια μέθοδος θα φέρει στα συγκαλά τους όσους ζαλίστηκαν από την άσκηση, αυτού που λανθασμένα θεωρούσαν ως ανέλεγκτη εξουσία.

Περάσματα και διαβάσεις

Το Πάσχα ήταν παλιά ο καιρός του περάσματος. Μας έπαιρναν από το χέρι οι σχολικές διακοπές και μας περνούσαν από την Άνοιξη στο καλοκαίρι. Η Άνοιξη ήταν πάντα με κεφαλαίο μέσα μας (αλλά και το κεφάλαιο εντός μας), την ώρα που το καλοκαίρι έμενε χαλαρό και ικανοποιημένο με τα μικρά του γράμματα και τα μεγάλα ποτήρια του φραπέ.

Στεκόμουν πάντα αμφίθυμος απέναντί του – αποστεωμένο, αποστραγγισμένο από το νόημά του με τη βοήθεια όλων ανεξαιρέτως των θεολόγων των σχολικών μου χρόνων, μου φαινόταν πάντα βαριά η σκιά τού θανάτου που κουβαλούσε. Μην με παρεξηγείτε: το θρησκευτικό του νόημα και η αξία δεν είναι το θέμα εδώ. Δεν με αφορά και δεν το κρίνω.

Από την άλλη, δεν σ’ άφηνε τελείως στεγνό: είχες δεκαπέντε μέρες ανάπαυλα, η φύση ξυπνούσε μέσα από χώμα, η μέρα μεγάλωνε την επικράτειά της και το φως αντανακλούσε πάνω στις πουρόπετρες της Λευκωσίας. Η ζωή επέστρεφε από το παλιό κρυφό μονοπάτι και η επαναληπτικότητα του προγράμματος σήμαινε ότι πλησιάζαμε σε ένα ακόμα τέλος. Ήταν η εποχή που βιαζόμασταν: να ξεμπερδεύουμε, να μεγαλώσουμε, να ξεφύγουμε, να φιληθούμε, να μάθουμε όσα μαθαίνονται με το σώμα. Από τότε, πέρασε ο καιρός, ο χρόνος κυλάει ακόμα πιο γρήγορα, λες και μετά τα τριάντα τρέχουμε σε κατηφόρα. Κι έπειτα, έλειψε και η ευκαιρία του αναχωρητισμού, της απομόνωσης στο χωριό, της ραστώνης, τα δυο τσίπουρα με το φαγητό και ένα βιβλίο για μετά.

Κι όμως, δεν ήταν πάντα έτσι. Ή τουλάχιστον έτσι νομίζω. Η αγάπη ήταν αγάπη. Ο χρόνος ήταν μπροστά μας. Αυτή κοιμόταν στη θέση του συνοδηγού κι εγώ κοιτούσα τον ορίζοντα. Δεν είχα ιδέα πού πήγαινα, αλλά όλα μου φαίνονταν εφικτά. Δεν είχα ονειρευτεί όλα τα ταξίδια που ήθελα κι ούτε είχα υποψιαστεί όλα τα καρφιά που μου μέλλονταν. Ήμουν στον θυμωμένο όχλο, ζηλωτής για ιδέες που ήθελαν τόλμη και αφοσίωση. Μα το πρόβλημά μου ήταν πάντοτε ότι έχανα γρήγορα το ενδιαφέρον μου κι ότι ξεκαθάριζα τους λογαριασμούς μου με κάθε παλαβό που συναντούσα στον δρόμο. Κι υποψιάζομαι ότι ίσως γι’ αυτό να καθυστερούσα στα περάσματα κι οι διαβάσεις μου να έπαιρναν τόσο καιρό για να γινούν. Καλή Ανάσταση σε όλους, όπως και αν την νοεί ο καθείς.

Αυτή η "Δημοκρατία" πρέπει να πεθάνει

“Σε καρτερούν μαστιγωτές και συμπληγάδες”
Μάνος Ελευθερίου

Μας έχει πνίξει ο βόθρος. Η δημόσια σφαίρα είναι ένα απέραντο και γελοίο reality show. Ή ίσως μια κακοπαιγμένη παρωδία κουτσομπολίστικης εκπομπής. Από κάτω, οι χάννοι, εγώ, εσύ, εμείς παρακολουθούμε καταγκαστικά, αφού όποιο κανάλι κι αν διαλέξεις, το ίδιο σκηνικό βλέπεις. Ύστερα από την ροπαλιά του Μαρτίου 2013, ήθελα να πιστέψω ότι ένα μέρος των συμπεριφορών που μας έφεραν ως εκεί και η μόνιμη έλλειψη σοβαρότητας θα υποχωρούσαν έναντι της σημασίας του διακυβεύματος. Ήταν μια χρυσή ευκαιρία να αλλάξουμε μυαλά, νοοτροπία και να αποφασίσουμε να παίξουμε, επιτέλους, σύμφωνα με τους κανόνες.

Μόνο που όταν έχεις να κάνεις με τη μαφία και τη μετριότητα, η επιμονή στην τήρηση των κανόνων καθίσταται καθαρή βλακεία, με μοναδικό θύμα τον εαυτό σου. Αν μάλιστα είσαι φορέας δημόσιου αξιώματος, ο κύκλος των θυμάτων μεγαλώνει: το κύρος του θεσμού, το λειτούργημα που υπηρετείς και η κοινωνία στην οποία απευθύνεσαι. Η αιτιώδης συνάφεια ανάμεσα στην αδυναμία αντιμετώπισης των φαινομένων παρακμής και τη ζημιά που προκαλείται στους πολίτες μοιάζει με ένα μακρύ αυτοκινητόδρομο. Μακρύς μεν, αλλά δεν παύει από το να ενώνει τα δύο σημεία.

Μια από τις όψεις της σαθρότητας αποτυπώνεται γλαφυρά στη σημερινή σύνθεση της Βουλής των Αντιπροσώπων, η οποία είναι μία από τις χειρότερες από καταβολής της Κυπριακής Δημοκρατίας. Για όσους είχαν την ατυχία να παρακολουθήσουν τις εργασίες των επιτροπών ή της ολομέλειας της οι λέξεις ανεπάρκεια, ημιμάθεια, λαϊκισμός, ανοησία, μικροπολιτική, αμορφωσιά κ.ό.κ. δεν θα αποτελούν έκπληξη. Δυστυχώς, η ποιότητα του κοινοβουλευτικού έργου συναγωνίζεται το επίπεδο καφενειακών συζητήσεων σε επαρχιακό σωματείο. Κι αυτό έχει την επίπτωση του στο είδος του ελέγχου που ασκεί επί της εκτελεστικής εξουσίας και στο επίπεδο του πολιτικού λόγου και των ιδεών που (δεν) εκφέρονται. Τρέμω στην ιδέα ότι ενδεχομένως να είμαστε αντιμέτωποι με την προβολή του μέσου Κύπριου στην πολιτική ζωή.

Το πολιτειακό μας σύστημα, όπως έχει εθιμικά διαμορφωθεί από τα μέσα της δεκαετίας του ’60 και μετά, δίνει ευρείες εξουσίες στον εκάστοτε Πρόεδρο της Δημοκρατίας, που φτάνουν στα όρια του απόλυτου. Αν ο Πρόεδρος ασκεί συνετά και συνεπώς τα καθήκοντα του, επιλέγοντας άξιους συνεργάτες και φορείς αξιωμάτων, τότε οι ευρείες εξουσίες μπορούν να λειτουργήσουν επιταχυντικά και παραγωγικά για την κρατική λειτουργία. Αν, από την άλλη, ο εκάστοτε Πρόεδρος κουβαλά μαζί του τη λίστα της κομματικής επετηρίδας και της εξυπηρέτησης μικρόφθαλμων συμφερόντων, τότε η δυσλειτουργία εξαπλώνεται σε όλο το φάσμα της πολιτειακής και πολτικής λειτουργίας, που απολήγει σε κρίσεις: χρηματιστήριο, Μαρί και πάει λέγοντας.

Η ειδησεογραφία των ημερών αναφέρει ότι ο Πρόεδρος τηρείται διαρκώς ενήμερος για τα τεκταινόμενα της περιόδου και ότι θα επιληφθεί της κατάστασης όταν επιστρέψει. Το πρόβλημα είναι ότι η προσέγγιση αυτή παρουσιάζει τον Πρόεδρο ως θυμωμένο γυμνασιάρχη που θα τραβήξει τα αυτιά των γκρουπούσκουλων που παραφέρθηκαν. Αν αυτή θα είναι η αντιμέτωπιση της κατάστασης, τότε δεν χρειάζεται καν να παρακολουθήσουμε την εξέλιξη των γεγονότων.

Ο πρώτος με τον οποίο θα πρέπει να έρθει σε ρήξη ο Πρόεδρος είναι με τον εαυτό του και τις επιλογές του. Έχει μια εξαιρετική, και μάλλον τελευταία, ευκαιρία να σώσει την υστεροφημία του και τον τόπο, σκοτώνοντας τη σάπια καρδιά της Κυπριακής Δημοκρατίας. Μαζί με αυτό, θα μπορέσει να σταθεί συνεπής απέναντι στις βασικές του προεκλογικές δεσμεύσεις περί επιλογής των αρίστων και του ηγέτη που θα αντιμετωπίσει την κρίση. Μπορεί; Είμαι βέβαιος. Θέλει; Ομολογώ ότι δεν είμαι σίγουρος και αυτό δεν μπορεί παρά να είναι αποκαρδιωτικό.

Τα πρωτοφανέρωτα της Άνοιξης

“Ωραία είσαι Άνοιξη

γιατί δεν μας λυπάσαι”

Θοδωρής Κοτονιάς

Κι έπειτα, σε βρίσκει η Άνοιξη. Καθισμένος πίσω από το τιμόνι του αυτοκινήτου σου, νιώθεις μια γλυκιά ζέστη να σε τυλίγει και έναν καταρράκτη φωτός να σε λούζει. Έτσι, χωρίς προειδοποίηση, χωρίς συναγερμό, η ζωή εισβάλλει από χίλιες μπάντες και σε τραντάζει ασταμάτητα. Ανοίγεις λίγο το παράθυρο. Κι ακόμα λίγο. Κι άλλο. Το παίρνεις απόφαση, δεν χρειάζεται δισταγμός: το κατεβάζεις μέχρι κάτω, βάζεις αγκώνα και είσαι αρκετά τυχερός για να μπεις στο στενό μιας παλιάς γειτονιάς. Σπίτια από πουρόπετρα, γλάστρες με γεράνια, ασπρόρουχα απλωμένα στον ήλιο. Κανονικοί άνθρωποι που περνούν τις κανονικές ζωές τους. Η ζωή συμβαίνει κάπου αλλού, με τις προσθέσεις των μικρών πράξεων της καθημερινότητας. Δώστε μου το σιωπηλό άθροισμά τους και χάρισμά σας τα υπόλοιπα. Γίνεται;

Σκέφτεσαι τον μακρύ χειμώνα που διάνυσες και ήδη οι σκοτεινιασμένοι ουρανοί είναι μια απωθημένη ανάμνηση. Η μέρα μεγαλώνει, τα πρωινά αφήνεις τον ήλιο να σου ψήσει το πρόσωπο και απ’ το στενό βλέπεις να επιστρέφει, σαν παλιά φίλη, η Περσεφόνη. Φέτος, αυτή η επιστροφή θα σε αφορά. Δεν γίνεται αλλιώς. Ίσως γιατί πάνω στο χώμα που φυτεύτηκαν μερικά λόγια, ξεμύτισαν επιτέλους οι άκρες τους. Και το μπουμπούκι τους, ετοιμάζεται να ανοίξει στον κόσμο. Γι’ αυτό σε λένε Άνοιξη, νομίζω.

Αφήνεις πίσω την παλιά ζωή, τις εμμονές και τα αδιέξοδα. Και πιο πολύ την απολυτότητα, εκείνη τη διάκριση άσπρο-μαύρο. Που, δεν λέω, ήταν βολική. Μερικές φορές. Μα και δύσκολη ταυτόχρονα. Τις περισσότερες φορές. Γιατί σε αναγκάζει να χωρέσεις σε άκαμπτα σχήματα. Ή αναγκάζει τους άλλους να χωρέσουν σε αυτά. Αλλά η αλήθεια είναι ότι δεν γίνεται δουλειά έτσι, αφού οι άνθρωποι είναι περίεργα δημιουργήματα. Είναι μαλακοί σαν το χόρτο, μα και σκληροί σαν την πέτρα. Προσαρμόζονται εύκολα και σπάνε απρόσμενα. Τέλος, λοιπόν, με αυτή την ιστορία. Γιατί εκτός από το ναι και το όχι, το άσπρο και το μαύρο, τη βεβαιότητα και την απόρριψη, υπάρχει και το ανάμεσο των πραγμάτων. Και το πιο αιφνιδιαστικό για μένα ήταν η ανακάλυψη πως αυτό το ενδιάμεσο είναι γεμάτο χρώματα. Κι όλα αυτά μου φαίνονται τόσο καινούργια. Τόσο όσο για να θυμηθώ εκείνη τη συγκεκριμένη αίσθηση του πρωτοφανέρωτου που βιώνεις ως παιδί. Και τη συγκίνηση και τη χαρά απ’ την επιστροφή της κάθε χρόνο, βαθιά μπλεγμένες με τον μίτο της εξέλιξής μας.

Φτάνω στον προορισμό μου και χαμογελάω για μια στιγμή μόνος. Θέλω να σταματήσω κάθε περαστικό που ανταμώνω και να του ευχηθώ να έχει μια συναρπαστική Άνοιξη. Αλλά επειδή δεν κάναμε μαζί αυτό το ταξίδι, του το λέω από μέσα μου τρεις φορές.

Μετακόμιση

Το σκεφτόμουν για καιρό, αλλά διάλεγα πάντα την εύκολη λύση, αυτή με το μικρότερο κόστος και την υπέροχη ακινησία της: αναβολή, ας το κάνω αργότερα, όταν θα είναι λίγο πιο ξεκάθαρα τα πράγματα. Τα «πράγματα» ήταν, όπως λέγαμε και στα πρώτα πανεπιστημιακά μαθήματα, μια αόριστη νομική έννοια, την οποία ο εφαρμοστής του δικαίου μπορούσε να προσαρμόσει στις περιστάσεις της εποχής του και τα δεδομένα τής υπό κρίση περίπτωσης. Με άλλα λόγια, αφού δεν μπορούσαμε να προβλέψουμε εξαντλητικά κάθε ενδεχόμενη περίπτωση, νομιμοποιούσαμε κάθε εύλογη ερμηνεία και απόφαση. Βολικό και στην περίπτωσή μου, σκέφτηκα. Μ’ αυτά και μ’ αυτά, μετέθετα τη λήψη απόφασης για τη μετακόμιση για μερικούς μήνες αργότερα. Μου φαινόταν απίστευτος μπελάς, που συνεπαγόταν μια αχρείαστη κούραση. «Μείνε εδώ που είσαι», σκεφτόμουν, με συγκαταβατικά πατ-πατ στην πλάτη του εαυτού μου.

Λίγο αργότερα όμως, τα μέσα μου δαιμόνια ανακάλυπταν τα μειονεκτήματα, τις ανεπάρκειες και τα προβλήματα του διαμερίσματος, που είχε αρχίσει πια να αποκτά θέση πραγματικού προσώπου μέσα μου. Του πρόσαπτα προβλήματα λόγω παλαιότητας, το μεμφόμουν για την ανημποριά του να αντιμετωπίσει μια δυνατή βροχή ή την ευκολία με την οποία έμπαζε κουφόβραση από όλες τις πλευρές. Το μάλωνα και το αποδεχόμουν ταυτόχρονα, όπως έκανα και με άλλα πράγματα στη ζωή μου. Εξάλλου, όταν μαλώνεις με ντουβάρια, δεν έχεις ποτέ άδικο. Τελικά, ένα ξετύλιγμα του εαυτού, που ξεκίνησε λίγους μήνες πριν, με έφερε στο κλείσιμο διαφόρων μικρών κύκλων. Εκείνο το μικρό ξεκαθάρισμα που έλεγα στην αρχή. Χαρτί, μολύβι, διαδίκτυο και βουτιά στον μαγικό κόσμο των κτηματομεσιτικών ιστοσελίδων...

            Από τον νέο ορίζοντα που έχω σήμερα, σκέφτομαι ότι κάθε μετακόμιση είναι ένα μικρό τέλος, το τέλος μιας πράξης στο έργο της ζωής του καθενός. Κι ένας αποχαιρετισμός μαζί. Μετά από τρία χρόνια και κάτι διαμονή σε ένα διαμέρισμα που μου θύμισε Φλωρεντία από την πρώτη στιγμή που το είδα, άφησα τον πέμπτο όροφο, με τους αέρηδές του, τη θέα του και τα ηλιοβασιλέματα με μπίρες και βαθιά φιλιά στη μικρή βεράντα. Πακέταρα βιβλία, πέταξα (πολλή) σαβούρα που μαζεύτηκε και τακτοποίησα τις αναμνήσεις μου. Το μόνο που άφησα πίσω ήταν μια μεγάλη γλάστρα με δύο βουκεμβίλιες. Από μια άποψη, και εξαιρώντας την μπελαλίδικη πλευρά, όλη αυτή η διαδικασία λειτούργησε καθαρτικά.

Στην τελευταία μου διαδρομή για να κουβαλήσω τα εναπομείναντα, κοντοστάθηκα στην πόρτα και το κοίταξα για λίγο. Έτσι άδειο και απογυμνωμένο όπως το είδα, μου φάνηκε σαν λεηλατημένο παλάτι τριτοκοσμικού δικτάτορα ή σαν εγκαταλελειμμένο συνεδριακό κέντρο κομουνιστικού καθεστώτος. Σκέφτηκα πως θα μου λείψουν το πανοραμικό άνοιγμα απ’ την ξύλινη προέκτασή του στη Λευκωσία και τα εξομολογητικά μεθύσια με τους φίλους στον πάγκο της κουζίνας. Κι ύστερα, άλλη μια σκέψη ή ανάγκη: άιντε, φέτος, λέω ρε αδερφέ, να απλώσω κι εγώ επιτέλους ρίζα – λίγο πιο βαθιά, αν γίνεται. Και μια μικρή εξομολόγηση, ίσως όχι άσχετη με τα της μετακόμισης: όλο και πιο συχνά τελευταία, νιώθω πως λιγοστεύει ο χρόνος κι ότι μια πρωτόγνωρη αίσθηση μη αναστρέψιμου μπαίνει από τις ρωγμές. Αλλά ίσως, πάλι, να με έχουν κάνει μελοδραματικό εκείνα τα μεθύσια...

Πρώτη φορά αληθινά

Ήταν φθινόπωρο του 1999 κι εγώ περπατούσα, ή μάλλον νόμιζα πως περπατούσα, μα στην πραγματικότητα αιωρούμουν 2-3 εκατοστά πάνω από το έδαφος, καθώς τριγύριζα στη Θεσσαλονίκη. Βλέπετε, είχα ξεμπερδέψει με την Εθνική Φρουρά, ύστερα από 26 μήνες θητεία και 9 ημέρες φυλακή και μπορούσα πια να κάνω τα πάντα. Τώρα που με σκέφτομαι ξανά, εκείνη την περίοδο έμοιαζα με ένα τρελό σκυλί που μόλις το είχαν απελευθερώσει απ’ το κλουβί του.

Μέσα σε όλα τα θαυμαστά που συνέβαιναν μέσα μου κι έξω μου, ήταν και αυτή η μαγική ιστορία που ονομάζεται «ελληνικό πανεπιστήμιο». Ένας θεσμός λοιδορημένος, απαξιωμένος, συκοφαντημένος, υπονομευμένος. Εκεί συνάντησα πολλούς από τους ανθρώπους που διαμόρφωσαν την κατοπινή πορεία μου, φίλους, συμφοιτητές και καθηγητές. Θυμάμαι τον ενθουσιασμό μου στις πανεπιστημιακές παραδόσεις, καθώς άκουγα πρωτόγνωρα πράγματα κι ένιωθα τα γρανάζια του μυαλού να ξανακινούνται μετά από χρόνια απραξία.

Απ’ τα πιο ενδιαφέροντα και σπουδαία μαθήματα ήταν αυτά του ποινικού δικαίου με τον Νίκο Παρασκευόπουλο, σημερινό υπουργό Δικαιοσύνης. Στα δικά του μαθήματα ξανοιχτήκαμε στον κόσμο της ποινικής δικαιοσύνης, στην αναλογία της ποινής, στην απαγόρευση της ποινικής καταστολής του φρονήματος, στην ανάγκη δημιουργίας ενός ανθρωποκεντρικού σωφρονιστικού συστήματος, στην κριτική του συστήματος αντιμετώπισης των χρηστών ναρκωτικών, στην αμφισβήτηση της ορθότητας του νόμου και της αναζήτησης της δικαιοπολιτικής σκοπιμότητας των επιλογών του ποινικού νομοθέτη. Όλα αυτά μας διαμόρφωσαν τη σκέψη μας, την αντίληψή μας. Από εκείνα τα χρόνια βγήκε μια φουρνιά άνθρωποι με ευρείς ορίζοντες, προοδευτικά μυαλά, διψασμένες καρδιές που ήθελαν να αλλάξουν τον κόσμο.

Η ίδια η ιδέα της αμφισβήτησης φύτρωσε και στο χώμα των διαλέξεων κι αναπόφευκτα κατευθύνθηκε κι εναντίον του ίδιου του καθηγητή. Ο κόσμος της ποινικής θεωρίας, η κριτική και το εναλλακτικό σύμπαν της προστασίας της αξίας του ατόμου έναντι της κρατικής αυθαιρεσίας ήταν σαγηνευτικά, πλην όμως μακράν του εφικτού και του πραγματοποιήσιμου. «Πώς θα γίνουν όλα αυτά κ. Παρασκευόπουλε;», αναρωτιόμασταν φωναχτά ή σιωπηρά. Είχαμε διαλέξει πλευρά, ήμασταν μαζί του, αλλά, την ίδια στιγμή, η φωνή του «ρεαλισμού» μας προσγείωνε στον κόσμο των κατασταλτικών ποινικών πολιτικών, των τυφλών απαντήσεων, του τρομονόμου της εποχής.

Τις προάλλες έβλεπα τις προγραμματικές δηλώσεις του παλιού μου καθηγητή, πλέον υπουργού Δικαιοσύνης, στη Βουλή των Ελλήνων, όπου εξαγγέλθηκαν οι κύριοι στόχοι της νέας κυβέρνησης: κατάργηση φυλακών ανηλίκων, πολιτικές επανένταξης, στοχευμένες και συνολικές δράσεις για τα ναρκωτικά, σύμφωνο συμβίωσης για ομόφυλα ζευγάρια, αποποινικοποίηση ησσόνων παραβάσεων για τους ανήλικους, βελτίωση του αντιρατσιστικού νόμου, αποσυμφόρηση των φυλακών. Τα φοιτητικά μας μαθήματα ακούγονταν μέσα στην αίθουσα του Κοινοβουλίου από έναν άνθρωπο με σοβαρότητα, με μεστό λόγο και με επιστημοσύνη. Ο κόσμος που ακούσαμε, που πιστέψαμε, η ιδέα ότι «ένας άλλος κόσμος είναι εφικτός» γινόταν πλέον κρατική πολιτική. Κι αυτό κουβαλά την αίσθηση της δικαίωσης και ένα έντονο συγκινησιακό φορτίο για όσους πίστεψαν, οραματίστηκαν, ή αφέθηκαν έστω για λίγο να φανταστούν πώς θα ήταν αυτός ό άλλος κόσμος.

Την ώρα που σύρονται αυτές οι γραμμές, κανείς δεν ξέρει πού θα βγει η ιστορία του ελληνικού χρέους, των διαπραγματεύσεων με τους δανειστές και η οικονομική προοπτική του ελληνικού κράτους κρέμεται από μία κλωστή. Μέσα στον ορυμαγδό των εξελίξεων, αυτή η διάσταση των νέων πολιτικών στην Ελλάδα έχει χαθεί. Μαζί με τους αυτονόητους λόγους για τους οποίους θα ήθελα να τα καταφέρει η Ελλάδα είναι για να δούμε και την υλοποίηση των πολιτικών της στον τομέα της δικαιοσύνης. Αν γίνει αυτό, τότε όσα αναλογιστήκαμε κάποτε σε αίθουσες διαλέξεων και βιβλιοθήκες θα είναι για πρώτη φορά αληθινά.